تشکیل حکومت، تکلیف الهی همه ائمه بود

به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، حجت‌الاسلام محمدی شاهرودی، کارشناس مسائل اعتقادی صدا و سیما، در برنامه پاسخ با موضوع «حسینیه پاسخ» که به همت مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم تهیه شد، با موضوع بررسی شبهات پیرامون سیره سیاسی ائمه اطهار(ع)، با رد این ادعا که ائمه معصومین(ع) به دنبال تشکیل حکومت نبوده‌اند، تأکید کرد که تشکیل حکومت اسلامی از وظایف الهی امام معصوم است، اما تحقق آن نیازمند فراهم بودن شرایط و وجود یاران وفادار است.

وی با اشاره به تفاوت شرایط تاریخی هر یک از ائمه(ع)، اظهار داشت: نمی‌توان رفتار همه امامان را با یک الگوی ثابت تحلیل کرد. امیرالمؤمنین(ع) پس از تشکیل حکومت، برای حفظ آن در برابر ناکثین، قاسطین و مارقین جنگید، امام حسن مجتبی(ع) تا زمانی که یارانش همراه بودند از حکومت دفاع کرد و تنها پس از خیانت فرماندهان و فروپاشی جبهه حق، صلح را پذیرفت. امام حسین(ع) نیز در دوران معاویه قیام نکرد، اما با روی کار آمدن یزید و تهدید اصل اسلام، قیام را وظیفه شرعی خود دانست.

حجت‌الاسلام محمدی شاهرودی با تبیین شرایط سیاسی دوران امام سجاد(ع)، امام باقر(ع) و امام صادق(ع) افزود: در هر مقطع، اولویت‌های جامعه اسلامی متفاوت بود. در دوره امام سجاد(ع)، جامعه شیعی از حداقل نیرو برخوردار بود و امکان تشکیل حکومت وجود نداشت. در عصر امام باقر(ع) نیز مهم‌ترین مأموریت، احیای معارف اسلامی و بازگرداندن جامعه به آموزه‌های اصیل دین بود؛ زیرا بسیاری از معارف و حتی احکام اولیه اسلام در جامعه به فراموشی سپرده شده بود.

وی با اشاره به شبهه مطرح‌شده درباره دوران امام صادق(ع)، تصریح کرد: برخی تصور می‌کنند آن حضرت فرصت تشکیل حکومت را در اختیار داشت، در حالی که حرکت ابومسلم خراسانی و بنی‌عباس نه برای استقرار حکومت اهل‌بیت(ع)، بلکه برای دستیابی به قدرت بود. از همین رو امام صادق(ع) دعوت آنان را نپذیرفت و تصریح کرد که نه ابومسلم از یاران اوست و نه زمان، زمان قیام است.

این کارشناس مسائل اعتقادی با استناد به روایات، مهم‌ترین مانع تشکیل حکومت را فقدان نیروهای وفادار دانست و گفت: امام صادق(ع) در پاسخ به کسانی که از فراوانی شیعیان سخن می‌گفتند، با بیان ماجرای «هارون مکی» نشان داد که داشتن جمعیت فراوان کافی نیست، بلکه حکومت دینی به یارانی نیاز دارد که در اطاعت از امام، استقامت کامل داشته باشند.

وی همچنین با استناد به خطبه سوم نهج‌البلاغه تأکید کرد: تشکیل حکومت از حقوق قابل چشم‌پوشی نیست، بلکه تکلیف الهی امام است. همان‌گونه که امیرالمؤمنین(ع) می‌فرماید، اگر حضور مردم و وجود یاوران نبود، زمام حکومت را رها می‌کرد؛ بنابراین تحقق حکومت وابسته به وجود نصرت مردمی است، نه صرف اراده امام.

حجت‌الاسلام محمدی شاهرودی در بخش دیگری از سخنان خود به چرایی قیام امام حسین(ع) پرداخت و اظهار داشت: اگر سیدالشهدا(ع) در برابر حکومت یزید سکوت می‌کرد، اصل اسلام در معرض نابودی قرار می‌گرفت؛ زیرا یزید نه تنها به احکام اسلام پایبند نبود، بلکه اساس وحی و رسالت را نیز انکار می‌کرد. از این رو قیام عاشورا برای حفظ دین و اصلاح امت اسلامی ضرورتی اجتناب‌ناپذیر بود.

وی افزود: برخلاف برخی تحلیل‌ها، امام حسین(ع) امکان کناره‌گیری و زندگی آرام را نداشت؛ زیرا از همان آغاز، حکومت اموی آن حضرت را برای بیعت تحت فشار قرار داده بود و حتی در مکه نیز طرح ترور ایشان را دنبال می‌کرد. افزون بر این، دعوت گسترده مردم کوفه و درخواست آنان برای پذیرش رهبری جامعه، از عوامل مهم حرکت امام به سوی عراق بود.

حجت‌الاسلام محمدی شاهرودی در پایان با توصیه به پژوهشگران و علاقه‌مندان تاریخ اسلام، بر ضرورت مطالعه منابع معتبر و تحلیل‌های مستند تاریخی تأکید کرد و هشدار داد که طرح دیدگاه‌های غیرمستند درباره سیره سیاسی ائمه اطهار(ع)، بدون شناخت دقیق شرایط تاریخی، موجب برداشت‌های نادرست از نهضت عاشورا و سیره اهل‌بیت(ع) خواهد شد.