هویت طلبه مقدم بر منزلت اجتماعی است/تعارض طلبگی با سیاست و معنویت، موهوم است

به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، حجت‌الاسلام والمسلمین محمد عالم‌زاده‌نوری معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه پیش از ظهر امروز در مراسم رونمایی از کتاب «حماسه طلبگی» که در سالن جلسات خبرگزاری حوزه برگزار شد، با اشاره به جایگاه والای رسالت پیامبران الهی، اظهار کرد: ارزش و عظمت مأموریتی که پیامبران الهی در جوامع بشری بر عهده داشتند، به‌راستی برای ما به‌طور کامل قابل درک نیست و به‌سختی می‌توان ابعاد و ارزش آن مسئولیت عظیمی را که خداوند متعال بر دوش آنان نهاده بود، تبیین کرد.

عالمان، وارثان مسیر پیامبران الهی

معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه با استناد به روایت مشهور «العلماء ورثة الأنبیاء» افزود: بر اساس آموزه‌های دینی، عالمان دین وارثان همان مسیر نورانی هستند که پیامبران الهی علیهم‌السلام پیموده‌اند. از این‌رو، اگر رسالت پیامبران از ارزش و جایگاه بی‌نظیری برخوردار بوده است، مسئولیتی که عالمان و روحانیان در ادامه آن مسیر بر عهده دارند نیز از همان عظمت و اهمیت برخوردار است.

استاد حوزه علمیه قم تأکید کرد: طلبه باید بداند که وارد چه عرصه‌ای شده، چه مسئولیتی بر عهده دارد، چه آینده‌ای پیش روی اوست و ارزش، افتخار و منزلت حقیقی زندگی طلبگی چیست. شناخت این حقیقت، مقدمه ایفای صحیح رسالت روحانیت است.

وی در ادامه با بیان این که امروز با دو مسئله کلان مواجه هستیم که نخستین آن، مسئله «هویت» و دومین آن، مسئله «منزلت» است، ادامه داد: گاهی طلبه در فضای طلبگی نسبت به جایگاه واقعی خود، عظمت رسالتش، مسئولیت سنگینی که بر عهده دارد، آینده پیش رو و ارزش‌ها و افتخارات لباس روحانیت، شناخت کافی ندارد.

استاد حوزه علمیه به بحث منزلت پرداخت و اظهار کرد: در نگاه بخشی از جامعه، کارآمدی، اثرگذاری و نقش‌آفرینی نهاد روحانیت به‌درستی تبیین نشده و جایگاه واقعی این نهاد برای افکار عمومی به‌صورت شایسته معرفی نشده است.

حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری با بیان اینکه مسئله هویت در درون طلبه شکل می‌گیرد و مسئله منزلت به نگاه مردم مربوط می‌شود، تصریح کرد: البته از میان این دو مسئله، هویت اهمیت بیشتری دارد، زیرا اگر طلبه حقیقت رسالت خود، ارزش مسئولیتی که بر دوش دارد و عظمت مأموریت الهی خویش را به‌درستی بشناسد، دیگر رفتار و قضاوت دیگران نمی‌تواند او را از مسیر خود بازدارد. حتی اگر با شدیدترین برخوردها نیز مواجه شود، هرگز از انجام رسالت بزرگ و الهی خود دست نخواهد کشید.

طلبه باید به رسالت خود افتخار کند

این استاد حوزه علمیه، دومین مسئله را ارزشمند دانستن عالم طلبگی عنوان کرد و گفت: ممکن است فرد هویت طلبگی را بشناسد، اما نسبت به آن احساس عظمت، افتخار و سربلندی نداشته باشد. در حالی که طلبه باید میان خود و مأموریت الهی‌اش پیوندی عمیق برقرار کند و ارزش و بهای واقعی رسالت خویش را بشناسد.

حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده‌نوری تصریح کرد: طلبه باید چنان به هویت و رسالت خود باور داشته باشد که حتی اگر همانند آنچه در صدر اسلام برای پیامبر اکرم صل‌الله‌علیه‌وآله رخ داد، و جامعه بی‌احترامی‌ها را نسبت به او روا داشت، اگر این امور نیز برای طلبه اتفاق بیفتد، باید همچنان احساس عزت، عظمت و افتخار به طلبگی را در وجود خود حفظ کند.

آموختن شیوه صحیح طلبگی، لازمه مصونیت از تعارض‌های موهوم

معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه، سومین مسئله را آموختن شیوه صحیح طلبگی دانست و اظهار کرد: طلبه باید بیاموزد که چگونه طلبگی کند و در این مسیر از گرفتار شدن در تعارض‌های موهومی که گاهی مطرح می‌شود، مصون بماند.

وی ادامه داد: گاهی چنین تصور می‌شود که پرداختن به وظایف و رسالت‌های ویژه طلبگی با فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی منافات دارد یا میان طلبگی و حضور مؤثر در عرصه‌های اجتماعی تعارض وجود دارد. همچنین برخی گمان می‌کنند اهتمام به وظایف طلبگی با داشتن یک زندگی معنوی عمیق و پررنگ ناسازگار است. این برداشت‌ها، تعارض‌هایی موهوم و نادرستی هستند و لازم است این واقعیت برای طلاب تبیین شود تا با شناخت صحیح از هویت و رسالت طلبگی، بتوانند همه ابعاد این مسیر را به شکلی متوازن و صحیح دنبال کنند.

ضرورت تبیین صحیح هویت طلبگی

حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری با تأکید بر ضرورت تبیین صحیح هویت طلبگی، اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین نکاتی که باید در بحث هویت به آن توجه شود، حقیقت و ماهیت عنوان طلبگی است. طلبگی یک مفهوم ایستا و محدود نیست، بلکه حقیقتی دارای مراتب است که از پایین‌ترین سطح آغاز می‌شود و در مسیر تکامل، تا عالی‌ترین مراتب معنوی امتداد می‌یابد؛ مراتبی که به جایگاه پیامبران عظیم‌الشأن الهی نزدیک می‌شود.

وی افزود: همان‌گونه که لازم است برای افراد خارج از حوزه علمیه، حقیقت و ابعاد مختلف عالم طلبگی به‌درستی تبیین شود، برای جوانانی که قصد ورود به حوزه را دارند نیز باید تصویری روشن، دقیق و واقع‌بینانه از این مسیر ارائه شود تا بتوانند با آگاهی و شناخت، مسیر زندگی خود را انتخاب کنند.

گفت‌وگو درباره هویت طلبگی هیچ‌گاه پایان نمی‌یابد

این استاد حوزه علمیه ادامه داد: البته مسئله تنها به معرفی طلبگی برای علاقه‌مندان ورود به حوزه محدود نمی‌شود، بلکه خود طلاب و حتی عالمان دینی نیز همواره نیازمند گفت‌وگو و تأمل درباره حقیقت طلبگی هستند. به اعتقاد من، این گفت‌وگو هیچ‌گاه به پایان نمی‌رسد، زیرا مراتب عالم طلبگی بسیار گسترده است و این مسیر تا جایگاهی امتداد پیدا می‌کند که به مقام پیامبران الهی نزدیک می‌شود.

معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه تصریح کرد: هر طلبه‌ای، در هر مرحله و مرتبه‌ای که قرار دارد، باید نسبت به افق‌های بالاتر تأمل کند و خود را در مسیر رشد و تعالی قرار دهد. از این‌رو، مشارکت در گفت‌وگو درباره هویت طلبگی، ضرورتی دائمی برای همه طلاب و عالمان است.

تبیین حداقل‌های طلبگی در کنار معرفی قله‌های آن

حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری در ادامه خاطرنشان کرد: عالم طلبگی به‌تدریج تقویت و تشدید می‌شود و به مراتب بسیار والایی می‌رسد. بنابراین در معرفی طلبگی باید هم «نصاب طلبگی» و حداقل مؤلفه‌هایی که عنوان طلبگی بر آن صدق می‌کند، تبیین شود و هم مراتب عالی، آرمان‌ها و تقریرهای متعالی از این مسیر مورد توجه قرار گیرد.

وی تأکید کرد: اگر این افق‌های بلند همواره در برابر دیدگان طلاب قرار گیرد، کسانی که حقیقتاً در مسیر طلب علم و معرفت گام برمی‌دارند، نگاه خود را به مراتب بالاتر معطوف خواهند کرد و به‌صورت مستمر برای رسیدن به لایه‌های عمیق‌تر و سطوح والاتر تلاش خواهند نمود.

هدف نهایی؛ تربیت عالم ربانی، مجاهد و راهبر

این استاد حوزه علمیه در ادامه اظهار کرد: غایت مسیر طلبگی آن است که انسان به‌تدریج در فرآیند رشد علمی، معنوی و عملی، به «عالم ربانی، مجاهد و راهبر» تبدیل شود؛ شخصیتی که علاوه بر برخورداری از دانش دینی، توان هدایت جامعه، مجاهدت در راه خدا و ایفای نقش راهبری فکری و فرهنگی را نیز داشته باشد.

طلبه تراز انقلاب باید عالم، ربانی، مجاهد و راهبر باشد

حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری با تأکید بر ضرورت بازتعریف الگوی طلبگی، گفت: الگویی که در سال‌های گذشته برای طلاب مطرح می‌شد، برخورداری از دو بال «علم» و «تقوا» بود، اما به نظر می‌رسد می‌توان تقریری متعالی‌تر و کامل‌تر از هویت طلبگی ارائه کرد. امروز طلبه تراز انقلاب اسلامی باید عالم، ربانی، مجاهد و راهبر باشد.

وی اظهار کرد: ممکن است طلبه‌ای از نظر علمی در مرتبه بالایی قرار داشته باشد، اما «ربانی» نباشد و این خود یک نقص جدی است. همچنین ممکن است فردی عالم و ربانی باشد، اما از ویژگی «مجاهدت» برخوردار نباشد؛ در حالی که این وصف، یکی از ارکان مهم شخصیت طلبه تراز است.

مجاهدت؛ فراتر از تلاش معمول و همراه با مقابله با جریان باطل

معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه با تبیین مفهوم مجاهدت افزود: در مفهوم «مجاهدت» دو عنصر معنایی اساسی نهفته است. نخست، «جهد» به معنای به‌کارگیری توان و ظرفیت بیش از حد متعارف و معمول؛ یعنی انسان از جان، وقت و توان خود بیش از اندازه رایج مایه بگذارد، سرمایه‌گذاری کند و با تمام وجود در میدان انجام وظیفه حاضر باشد.

وی ادامه داد: عنصر دوم در مفهوم مجاهدت، مقابله با دشمن، جریان باطل و رقیب است. بنابراین ممکن است فردی عالم و ربانی باشد، اما در عرصه مواجهه با جریان‌های انحرافی و باطل، نقش مجاهدانه‌ای نداشته باشد. چنین فردی اگرچه ممکن است حداقل‌های طلبگی را دارا باشد، اما به مرتبه عالی و کمال‌یافته طلبگی نرسیده است.

هر عالم ربانی، الزاماً مجاهد نیست

این استاد حوزه علمیه تصریح کرد: در میان عالمان، افرادی وجود دارند که عالم و ربانی هستند، اما وصف مجاهدت بر آنان صدق نمی‌کند. از این رو، برخورداری از علم و معنویت به تنهایی برای دستیابی به قله‌های طلبگی کافی نیست و عنصر مجاهدت باید به این مجموعه افزوده شود.

راهبری؛ مرتبه‌ای بالاتر از مجاهدت فردی

حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده‌نوری در ادامه با اشاره به مرتبه‌ای فراتر از مجاهدت گفت: ممکن است فردی عالم، ربانی و مجاهد باشد و با تمام توان، وقت و ظرفیت خود در میدان فعالیت کند، از ساعات عمر خود بهترین بهره را ببرد و در عرصه‌های مختلف نقش‌آفرینی مؤثری داشته باشد، اما توانایی راهبری انسان‌ها و به حرکت درآوردن اراده‌ها را نداشته باشد.

وی افزود: مرتبه‌ای والاتر از طلبگی آن است که فرد علاوه بر برخورداری از علم، ربانیت و روحیه مجاهدت، از قدرت راهبری نیز بهره‌مند باشد؛ یعنی بتواند انسان‌ها را هدایت کند، اراده‌ها را به حرکت درآورد و جریان‌سازی و هدایت اجتماعی را بر عهده بگیرد.

لزوم ارائه الگوهای متعالی‌تر برای ارتقای طلاب

حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری در پایان تأکید کرد: امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند ارائه تقریرهای راقی‌تر از عالم طلبگی هستیم. باید برای هر مرتبه از عالمان و روحانیان، افق و مرتبه‌ای بالاتر ترسیم شود تا زمینه رشد و تعالی آنان فراهم شود و هر صاحب این لباس و مسئولیت، همواره برای رسیدن به مراتب بالاتر علم، معنویت، مجاهدت و راهبری تلاش کند.