روشنگری؛ رمز عبور از فتنهها در سیره امامین انقلاب
به گزارش خبرنگار گروه سیره امامین انقلاب خبرگزاری رسا، پدیده «فتنه» در تاریخ اسلام و انقلاب اسلامی همواره یکی از پیچیدهترین و خطرناکترین چالشهایی بوده است که جامعه ایمانی با آن مواجه بوده است. فتنه تنها یک بحران سیاسی یا اجتماعی ساده نیست بلکه آمیزهای از شبههافکنی، تحریف حقیقت، تحریک احساسات و ایجاد دوگانگی در میان مردم است؛ بهگونهای که تشخیص حق از باطل برای بسیاری دشوار میشود. در چنین فضایی آنچه میتواند جامعه را از سقوط در گرداب فتنه نجات دهد، چیزی جز «روشنگری» نیست؛ همان راهبردی که رهبر معظم انقلاب اسلامی بارها بر آن تأکید کردهاند.
ایشان در یکی از بیانات راهبردی خود تصریح میکنند: «فتنهها را باید با روشنگری خاموش کرد. هر جا روشنگری باشد، فتنهانگیز دستش کوتاه میشود.» (۱۳۷۸/۰۵/۰۸) این جمله کوتاه، عصاره یک نگاه عمیق به مواجهه با بحرانهای فکری و اجتماعی است. فتنه در تاریکی رشد میکند و حیاتش وابسته به ابهام، شایعه و جهل است. بنابراین هر جا نور آگاهی و بصیرت بتابد، بساط فتنهگری برچیده میشود.
فتنه؛ پروژهای سازمانیافته از سوی دشمن
در منظومه فکری رهبر معظم انقلاب، فتنه پدیدهای تصادفی یا صرفاً ناشی از اختلافنظرهای داخلی نیست بلکه اغلب بخشی از یک پروژه طراحیشده از سوی دشمنان ملت ایران است. ایشان هشدار میدهند: «فتنهانگیختن و بد دل کردن مردم نسبت به یکدیگر، یکی از مواد برنامهای است که دشمنان نسبت به این ملت در نظر دارند.» (۱۳۷۹/۰۱/۰۶) این بیان نشان میدهد که دشمن بیش از آنکه به دنبال رویارویی سخت باشد بر شکستن سرمایه اجتماعی نظام، یعنی اعتماد و همدلی مردم تمرکز دارد. بدبینسازی آحاد جامعه نسبت به یکدیگر، تخریب پیوندهای ایمانی و انقلابی، و تبدیل اختلافنظرها به شکافهای عمیق از ابزارهای اصلی این پروژه است.
در چنین شرایطی نقش نخبگان، علما، رسانهها و فعالان فرهنگی در تبیین حقیقت و خنثیسازی عملیات روانی دشمن، نقشی حیاتی است. روشنگری تنها ارائه اطلاعات نیست بلکه تبیین هوشمندانه واقعیتها و نشاندادن پشتپردههاست تا مردم بتوانند مسیر صحیح را تشخیص دهند.
رهبر معظم انقلاب یکی از ریشههای مهم فتنه در جوامع انسانی را «دنیاطلبی» معرفی میکنند و میفرمایند: «دنیاطلبان برای اینکه به مقاصد خودشان برسند، در جامعه فتنه ایجاد میکنند؛ جنگها، تبلیغات دروغین، سیاستبازیهای ناجوانمردانه؛ اینها ناشی از همین دنیاطلبیهاست.» (۱۳۸۷/۰۶/۲۹) این بیان تحلیلی عمیق از انگیزههای پنهان پشت بسیاری از بحرانها و آشوبهاست. وقتی معیار کنش سیاسی و اجتماعی، منافع شخصی و دنیوی شود، اخلاق، انصاف و حقیقت قربانی خواهند شد. در چنین فضایی، دروغ به ابزار، تهمت به تاکتیک و تفرقه به راهبرد تبدیل میشود.
بر اساس این نگاه مقابله با فتنه تنها با ابزارهای امنیتی یا سیاسی ممکن نیست بلکه نیازمند مبارزهای عمیقتر در عرصه اخلاق و تربیت است. جامعهای که در آن روحیه دنیاگریزی، اخلاص و ترجیح منافع جمعی بر منافع فردی تقویت شود، کمتر در معرض فتنههای ویرانگر قرار میگیرد.
تجربه فتنه ۸۸ و درسهای ماندگار آن
یکی از مهمترین مقاطع بروز فتنه در تاریخ معاصر ایران، حوادث پس از انتخابات سال ۱۳۸۸ بود. رهبرمعظم انقلاب در تحلیل آن مقطع حساس میفرمایند: «در اوائل حوادث بعد از انتخابات ۸۸ اولین کاری که شد، تردیدافکنی در کار مسئولین رسمی کشور بود؛ در کار شورای نگهبان، در کار وزارت کشور. این تردیدافکنیها خیلی مضر است؛ دشمن این را میخواهد.» (۱۳۸۸/۰۹/۰۴) این بیان پرده از یکی از اصلیترین شگردهای فتنهگران برمیدارد: تضعیف اعتماد عمومی به نهادهای قانونی و رسمی. وقتی مردم نسبت به سازوکارهای قانونی دچار تردید شوند، زمینه برای بیثباتی، هرجومرج و سوءاستفاده دشمن فراهم میشود.
فتنه ۸۸ نشان داد که چگونه میتوان با بهرهگیری از شایعه، بزرگنمایی، تحریف و القای شبهه، بخشی از جامعه را دچار سردرگمی کرد. اما در عین حال این تجربه ثابت کرد که بصیرت عمومی و روشنگری بهموقع خواص و رهبری، میتواند جامعه را از یک بحران بزرگ عبور دهد.
روشنگری؛ رسالت دائمی خواص و رسانهها
در فضایی که فتنه با چهرههای گوناگون و ابزارهای نوین در کمین افکار عمومی نشسته است آگاهیبخشی به جامعه نمیتواند امری موسمی و واکنشی باشد بلکه باید به یک جریان مستمر و هوشمند تبدیل شود. تأکید رهبر معظم انقلاب بر این راهبرد، ناظر به نقشی است که نخبگان دینی و فکری و همچنین رسانههای مسئول در صیانت از سلامت فکری جامعه بر عهده دارند. علما، اساتید، طلاب و اصحاب فرهنگ، به دلیل مرجعیت علمی و اجتماعی خود بیش از دیگران مخاطب این مسئولیتاند و سکوت یا بیتفاوتی آنان میتواند زمینهساز گسترش ابهام و تحریف شود.
روشنگری در این معنا،صرفاً انتقال اطلاعات نیست بلکه فرایندی عمیق از فهم، تبیین و اقناع است؛ فرایندی که در آن مفاهیم دینی و انقلابی با زبان روز و متناسب با نیاز نسلها بازخوانی میشود تا حقیقت از لابهلای غبار شایعه و تبلیغات مغرضانه آشکار گردد. پاسخدادن به پرسشها و شبهات، زمانی اثرگذار است که بر پایه استدلال متقن، اخلاق گفتوگو و احترام به مخاطب صورت گیرد و ذهنهای جستوجوگر را به آرامش و اطمینان برساند.
از سوی دیگر مقابله با تحریف و دروغ، مستلزم شجاعت در بیان حقیقت و پرهیز از مصلحتاندیشیهای زیانبار است. جامعهای که بهموقع با واقعیتها روبهرو شود، کمتر دچار شوکهای روانی و سردرگمی میگردد. در کنار آن دمیدن روح امید و اعتماد، بهویژه در شرایط فشار و هجمه دشمن، نقشی اساسی در حفظ انسجام اجتماعی دارد؛ چراکه ناامیدی بستر مناسبی برای نفوذ فتنه و گسست پیوندهای جمعی است.
همچنین جلوگیری از شکلگیری دوگانههای کاذب و مرزبندیهای ساختگی، بخشی جداییناپذیر از این رسالت است. بسیاری از بحرانها نه از اختلافهای واقعی بلکه از برجستهسازی تقابلهای تصنعی میان مردم و نخبگان پدید میآید؛ تقابلهایی که هدف آن فرسایش سرمایه اجتماعی و تضعیف همدلی ملی است. روشنگری میتواند با تبیین درست مواضع و نزدیککردن دیدگاهها، این شکافهای القایی را ترمیم کند.
در این میان رسانههای متعهد جایگاهی بیبدیل دارند. آنها میتوانند با روایت دقیق، تحلیل منصفانه و پرهیز از هیجانزدگی، افکار عمومی را در مسیر فهم درست مسائل هدایت کنند. بازخوانی مستمر سیره امام راحل و رهبر معظم انقلاب و پیوندزدن آن با مسائل روز به رسانهها این امکان را میدهد که الگوهای عملی برای مواجهه با بحرانها ارائه دهند و گفتمان بصیرت را در جامعه نهادینه سازند. چنین رویکردی رسانه را از یک ابزار صرف اطلاعرسانی به نهادی اثرگذار در تربیت فکری و تقویت بنیانهای معنوی و اجتماعی جامعه تبدیل میکند.
سیره امامین انقلاب؛ چراغ راه در مواجهه با فتنهها
نگاهی به سیره امام خمینی(ره) و رهبر معظم انقلاب نشان میدهد که هر دو بزرگوا، در مقاطع حساس تاریخی همواره بر آگاهیبخشی به مردم تکیه داشتهاند. امام راحل در دوران نهضت و پس از پیروزی انقلاب با بیانی صریح و مردمی تلاش میکردند مردم را نسبت به توطئههای دشمنان آگاه سازند. رهبر معظم انقلاب نیز با ادامه همان مسیر، روشنگری را ستون اصلی حفظ انقلاب و نظام اسلامی میدانند.
این سیره مشترک بیانگر آن است که اعتماد به شعور و بصیرت مردم، و سرمایهگذاری بر ارتقای آگاهی عمومی، بهترین و ماندگارترین راه برای عبور از بحرانهاست.
جمعبندی
فتنه واقعیتی تلخ اما همیشگی در مسیر جوامع حقطلب است. دشمنان، با بهرهگیری از ابزارهای نوین رسانهای و روانی، تلاش میکنند با ایجاد تردید، بدبینی و اختلاف، مسیر پیشرفت ملت ایران را سد کنند. اما در برابر این توطئهها، راهبردی روشن و کارآمد وجود دارد که رهبر معظم انقلاب بارها بر آن تأکید کردهاند: روشنگری.
همانگونه که فرمودند: «فتنهها را باید با روشنگری خاموش کرد. هر جا روشنگری باشد، فتنهانگیز دستش کوتاه میشود.» این جمله نه فقط یک توصیه بلکه یک نقشه راه برای امروز و فردای جامعه اسلامی است. اگر روشنگری بهعنوان یک گفتمان غالب در میان نخبگان و رسانهها نهادینه شود، فتنهها هرچند پیچیده و پرهیاهو باشند، محکوم به شکست خواهند بود.
امروز بیش از هر زمان دیگری، جامعه ما نیازمند بازخوانی این بیانات راهبردی و تبدیل آنها به برنامه عملی در عرصه فرهنگ، رسانه و تعلیم و تربیت است؛ تا پرچم بصیرت و آگاهی همواره برافراشته بماند و دست فتنهگران از این ملت کوتاه شود.