عادیسازی تدریجی آسیبها؛ زنگ خطر برای خانوادهها
به گزارش خبرنگار گروه جمعیت و تعالی خانواده، حجتالاسلام مجید یزدی، معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری استان قم، با موضوع «مواجهه پدران با آسیبها و چالشهای اخلاقی ـ اجتماعی پسران» با اشاره به جایگاه والای والدین در آموزههای دینی، به آیات قرآن کریم درباره لزوم احسان به پدر و مادر پرداخت و تأکید کرد: در فرهنگ اسلامی، احترام به والدین جایگاهی همسنگ با اصل توحید دارد و این تکریم، حتی در صورت اختلاف عقیده میان والدین و فرزندان، لازم و مورد تأکید است.
وی با بیان اینکه حضور والدین در کنار فرزندان موجب تحکیم بنیان خانواده و پیشگیری از آسیبهای روحی و اجتماعی میشود، خاطرنشان کرد: نگهداری سالمندان یا کودکان در مراکز جداگانه، امری اضطراری است و در جامعه اسلامی اصل بر همزیستی نسلها در کنار یکدیگر است.
معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری استان قم همچنین به اهمیت دعای والدین، بهویژه پدر، اشاره کرد و گفت: بر اساس روایات، دعای پدر در حق فرزند مستجاب است و این مسئله نشاندهنده جایگاه خطیر پدر در نظام تربیتی خانواده است.
حجتالاسلام یزدی با تأکید بر حقوق پدر نسبت به فرزند، رعایت ادب، احترام در گفتار و رفتار، و پرهیز از اقداماتی که موجب بیاحترامی یا بدنامی والدین شود را از مهمترین وظایف فرزندان برشمرد.
معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری استان قم در ادامه، نقش الگو بودن والدین را در تربیت فرزندان اساسی دانست و تصریح کرد: فرزندان بیش از آنکه به توصیههای والدین توجه کنند، به رفتار آنان نگاه میکنند. از این رو، شایستگی و صلاح والدین زمینهساز مصونیت فرزندان در برابر آسیبهای اخلاقی و اجتماعی خواهد بود.
وی با استناد به روایات اسلامی، ادب و تربیت صحیح را بهترین میراث والدین برای فرزندان دانست و تأکید کرد که تقویت بنیانهای اخلاقی در خانواده میتواند از بروز آسیبهایی مانند اعتیاد، شرب خمر و بدزبانی پیشگیری کند.
معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری استان قم با اشاره به خطر افراط در محبت والدین اظهار داشت: محبت بیحد و حصر و فراهم کردن امکانات بیش از اندازه برای فرزندان، میتواند زمینهساز طغیان و انحراف آنان شود.
حجتالاسلام یزدی افزود: زمانی که نوجوان بدون محدودیت به امکاناتی نظیر خودروی شخصی، پول فراوان، خانه مجردی و ابزارهای رسانهای دسترسی داشته باشد، احتمال لغزش و گرفتار شدن در آسیبهایی نظیر اعتیاد و انحرافات اخلاقی افزایش مییابد؛ چراکه احساس بینیازی و رهاشدگی، زمینه طغیان را فراهم میکند.
وی در ادامه، سه رکن اساسی در تربیت فرزند را «وراثت»، «تربیت» و «محیط» دانست و تصریح کرد: در حوزه وراثت، انتخاب همسر شایسته و توجه به سلامت اعتقادی و اخلاقی خانوادهها اهمیت فراوان دارد، زیرا برخی ویژگیهای رفتاری و شخصیتی از طریق ژنتیک و سبک زندگی منتقل میشود.
معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری استان قم درباره رکن دوم، یعنی تربیت، خاطرنشان کرد: فرآیند تربیت در سه دوره هفتساله تعریف میشود؛ هفت سال نخست نیازمند ارائه الگوی مناسب، هفت سال دوم نیازمند آموزش صحیح و هفت سال سوم نیازمند مشاوره و گفتوگوی محترمانه با نوجوان است که در دوره نوجوانی باید با فرزند بهمثابه یک مشاور تعامل کرد و از تحکم و تحقیر پرهیز نمود.
وی محیط را سومین عامل تأثیرگذار در شکلگیری شخصیت فرزند دانست و گفت: دوستان، همسایگان، فضای مجازی، فیلمها، کتابها و شبکههای اجتماعی همگی در زمره محیط تربیتی قرار میگیرند و میتوانند مسیر زندگی نوجوان را تغییر دهند. به گفته وی، حتی اگر وراثت و تربیت خانوادگی مطلوب باشد، محیط ناسالم میتواند زمینه انحراف را فراهم کند.
حجتالاسلام یزدی در بخش دیگری از سخنان خود به شیوههای فرزندپروری اشاره کرد و افزود: سبکهای سهلگیرانه بدون مرز، مستبدانه و خشن، یا بیتفاوت و غایب، همگی ناکارآمد و آسیبزا هستند. در مقابل، سبک مقتدرانه همراه با محبت، گفتوگو و نظارت منطقی، شیوهای مورد تأیید اسلام و متناسب با نسل امروز است.
وی با تأکید بر ضرورت نظارت هوشمندانه والدین بر ابزارهای دیجیتال فرزندان تصریح کرد: دسترسی بیضابطه به تلفن همراه، رایانه و فضای مجازی، بهویژه در خلوت شخصی، میتواند مخاطرهآمیز باشد. از اینرو، نظارت منطقی و شفافیت در خانواده ضروری است و نباید فضای محرمانه و پنهانکاری میان اعضای خانواده شکل بگیرد.
معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری استان قم همچنین بر اهمیت آرامش در محیط خانواده تأکید کرد و گفت: تعارضات و خشونتهای خانوادگی، امنیت روانی فرزندان را سلب میکند. خانواده باید محل امن، آرام و سرشار از محبت و احترام متقابل باشد تا شخصیت فرزندان بهدرستی شکل گیرد.
وی با بیان تمثیلی اظهار داشت: حتی اگر بهترین امکانات و مهارتهای تربیتی در اختیار والدین باشد، بدون وجود آرامش در محیط خانه، نتیجه مطلوب حاصل نخواهد شد. همانگونه که یک نقاش حرفهای برای خلق اثر هنری نیازمند فضای آرام است، تربیت صحیح نیز در گرو محیطی امن، آرام و عاری از تنشهای خانوادگی است.
حجتالاسلام یزدی نبود آرامش میان والدین را از عوامل انتقال اضطراب و تنش به فرزندان دانست و افزود: بیثباتی عاطفی در خانه میتواند زمینهساز بروز رفتارهای پرخطر در نوجوانان شود.
وی همچنین به موضوع «محرومیت عاطفی» اشاره کرد و گفت: بسیاری از ناهنجاریها و سرکشیهای نوجوانان ریشه در کمبود محبت، نبود رابطه دوستانه با والدین و برخوردهای تند و تحکمی دارد. ارتباط عاطفی مستمر، حتی در سنین بالاتر، ضرورتی انکارناپذیر است و پدران نباید تصور کنند که با بزرگ شدن فرزند، نیاز او به محبت کاهش مییابد.
معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری استان قم بر ضرورت الگو بودن والدین تأکید کرد و تصریح کرد: رفتار فرزندان بازتاب رفتار پدر و مادر در خانه است. اگر کودکی از الفاظ نامناسب استفاده میکند یا در گفتار و رفتار خود بیادب است، باید ریشه آن را در فضای خانوادگی جستوجو کرد. پدر به عنوان نماد اقتدار خانواده، نقش تعیینکنندهای در شکلگیری شخصیت فرزند دارد.
وی افزود: پدری که خود به مصرف دخانیات، مشروبات الکلی یا الفاظ ناشایست آلوده باشد، نمیتواند انتظار داشته باشد فرزندش از این رفتارها پرهیز کند. تربیت مؤثر زمانی محقق میشود که گفتار و کردار والدین هماهنگ باشد.
حجتالاسلام یزدی در ادامه، دوستان و همسالان را از مهمترین عوامل تأثیرگذار در رفتار نوجوانان دانست و اظهار داشت: قطبنمای رفتاری بسیاری از نوجوانان، گروه دوستان آنان است. قرار گرفتن در جمعهای ناسالم میتواند زمینه گرایش به دخانیات، مواد مخدر و سایر انحرافات را فراهم کند.
وی با هشدار نسبت به برخی آسیبهای نوپدید، از ترویج سیگارهای الکترونیکی، قلیانهای دیجیتال و محصولات بهظاهر بیخطر همچون نوشیدنیها و آبنباتهای دودزا انتقاد کرد و گفت: این محصولات با عادیسازی رفتارهای پرخطر از سنین پایین، نوجوانان را بهتدریج برای پذیرش مصرف دخانیات و مواد اعتیادآور آماده میکنند.
معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری استان قم این روند را نوعی «عادیسازی تدریجی» دانست و افزود: برخی جریانها با استفاده از روشهای تدریجی و گامبهگام، حساسیت نوجوانان نسبت به رفتارهای آسیبزا را کاهش میدهند تا در آینده پذیرش آنها آسانتر شود.
حجتالاسلام یزدی همچنین به نقش شرایط اقتصادی اشاره کرد و گفت: هم فقر شدید و هم ثروت افراطی میتواند زمینه انحراف را فراهم کند. احساس محرومیت شدید یا بینیازی مطلق، هر دو میتوانند نوجوان را به سمت رفتارهای پرخطر سوق دهند.
وی با اشاره به شیوههای تدریجی انحراف، اظهار داشت: بسیاری از آسیبها بهصورت گامبهگام و با عادیسازی رفتارهای نادرست آغاز میشود؛ از محصولات بهظاهر بیضرری مانند نوشیدنیها و خوراکیهای دودزا گرفته تا سیگارهای الکترونیکی و در نهایت گرایش به دخانیات و مواد مخدر. وی این روند را مصداق هشدار قرآن درباره پیروی نکردن از «گامهای شیطان» دانست.
حجتالاسلام یزدی نقش همسالان را در این زمینه بسیار تعیینکننده توصیف کرد و افزود: نوجوانان تحت تأثیر گروه دوستان خود قرار دارند و در بسیاری موارد برای پذیرفته شدن در جمع، به رفتارهای پرخطر تن میدهند. از این رو، آموزش «مهارت نه گفتن» به فرزندان از ضروریترین مهارتهای زندگی است تا در برابر فشار همسالان مقاومت کنند.
وی همچنین بر اهمیت آموزش مهارتهای حل مسئله، تصمیمگیری و مدیریت هیجانات تأکید کرد و گفت: نوجوان باید بیاموزد انرژی و هیجان خود را از طریق فعالیتهای سالم مانند ورزش، هنر، گفتوگو و فعالیتهای خلاقانه تخلیه کند، نه از مسیرهای خطرناک و هیجانی.
معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری استان قم با اشاره به اهمیت تعیین مرزهای روشن در خانواده تصریح کرد: پدر باید چارچوبهای مشخصی برای رفتوآمد، زمان حضور در خانه، نوع ارتباطات و استفاده از فضای مجازی تعیین کند و در عین حال با گفتوگوی باز و بدون تحقیر، نظارت مستمر داشته باشد.
وی تحقیر فرزند را عاملی مخرب دانست و افزود: برخورد تند و قضاوتگرانه میتواند موجب لجاجت و تشدید انحراف شود. در مقابل، گفتوگوی آرام و فرصت دادن به نوجوان برای بیان دلایل رفتار خود، زمینه اصلاح را فراهم میکند.
حجتالاسلام یزدی در بخش دیگری از سخنان خود به خطرات مشروبات الکلی و مواد مخدر پرداخت و گفت: این مواد با از بین بردن عقل و قدرت کنترل انسان، زمینه بروز رفتارهای خطرناک را فراهم میکنند. بسیاری از جرائم و رفتارهای پرخطر در شرایطی رخ میدهد که فرد تحت تأثیر مواد مخدر یا الکل، قدرت تشخیص و خویشتنداری خود را از دست داده است.
وی با اشاره به روایات اسلامی درباره حرمت شدید مشروبات الکلی اظهار داشت: در منابع دینی، نهتنها مصرف، بلکه تولید، توزیع و هرگونه همکاری در چرخه مصرف مشروبات الکلی مورد نکوهش شدید قرار گرفته است. این تأکیدها نشاندهنده آثار مخرب فردی و اجتماعی این پدیده است.
معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری استان قم در پایان بر نقش فعال پدران در تمام مراحل رشد فرزندان تأکید کرد و گفت: حضور فیزیکی و عاطفی، ایجاد سرمایه محبت، الگو بودن در رفتار، آموزش مهارتهای زندگی و نظارت آگاهانه، مهمترین راهکارهای پیشگیری از گرایش نوجوانان به آسیبهایی همچون اعتیاد، مصرف الکل و سایر انحرافات اجتماعی است.