نگاه رهبر شهید به فلسفه ملاصدرا

به گزارش سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، رهبری شهید، از آنجا که در دوران طلبگی فلسفه اسلامی و نیز فلسفه غرب خوانده بود و آثار فلاسفه را مطالعه می کرد، طی سالیان سال، نگرش خویش نسبت به فلسفه ملاصدرا و الزامات کاربردی فلسفه ملاصدرا را تشریح کرده اند. مجموعا دعاوی رهبری شهید و باورهای ایشان را در پنج گزاره می توان توضیح داد: 

 

 

ایشان معتقدند فرهنگ و تمدن اسلامی وامدار فلسفه ملاصدراست و باید فلسفه ملاصدرا را گسترش داد هم (۱) در کشور خود،  هم (۲) در سایر کشورهای اسلامی و هم (۳) در کشورهای غرب. دلیل ایشان اینست که اولا فلسفه ملاصدرا یک فلسفه مشروط به زمان و مکان خاص نیست، بلکه یک فلسفه انسانی است که می تواند برای هر انسان طالب حقیقت و در پی شناخت هستی تبیبن شود.  (۱۳۷۸/۳/۱) و ثانیا فرهنگ و تمدن اسلامی وامدار ملاصدراست. شخصیت امام خمینی و اندیشه شان و نیز شخصیت علامه طباطبایی و اندیشه شان به عنوان دو شخصیت دوران ساز،  فیلسوف صدرایی بوده اند.(۱۳۷۸/۳/۱) و ثالثا فلسفه ملاصدرا چون سه ضلع عرفانی، قرآنی، برهانی دارد، می تواند در تبیین معارف دینی و نیز در گسترش عرفان و معنویت تاثیر بگذارد.(۱۳۸۲/۱٠/۲۹) 

 

 

ایشان از قول دکتر عباس زریاب خویی که یک سفر مطالعاتی به غرب داشته اند، نقل می کنند که الان مجامع علمی دنیا به آموزه های شیخ انصاری و ملاصدرا نیازمندند.(۱۳۸۶/۹/۷) و نیز ایشان بیان می کنند که مجامع علمی اهل سنت،  با اینکه آنجا گرایش عقلی ضعیف است، ولی اکنون اقبال بیشتری به فلسفه اسلامی نشان می دهند و نمونه اش شیخ احمد طیب مصری است که جزو علاقمندان ملاصدراست.(۱۳۹۱/۱۱/۲۳) عمده نیازمندی دنیای امروز به فلسفه اسلامی به ویژه ملاصدرا، از جهت نیاز به معنویت و دل زدگی از مادیت است. (۱۳۷۴/۳/۳) 

 

 

ایشان معتقدند فلسفه اسلامی نیاز به رنسانس ندارد بلکه اگر نقص آن رفع شود، می تواند همچنان اثرگذاری داشته باشد و نیز معتقدند نقص فلسفه اسلامی در انتزاعی بودن آن نیست، چون فلسفه یک علم انتزاعی است،  بلکه در امتداد اجتماعی نداشتن است. دو شاهد بر سخن شان آورده اند:  اول اینکه در فلسفه غرب،  با اینکه مبانی معرفتی دارند ولی به آن امتداد اجتماعی می بخشند در اجتماعیات، سیاسیات، روابط اجتماعی و فلسفه های مضاف. و دوم اینکه توحیدباوری با اینکه یک امر انتزاعی است ولی امتداد اجتماعی دارد و می تواند به عنوان یک سیستم فکری همه ابعاد زندگی بشر را پوشش بدهد.(۱۳۸۲/۱٠/۲۹) 

 

 

فلسفه ملاصدرا به عنوان یک رویکرد فلسفی و نیز به عنوان یک سیستم فلسفی می تواند در تبیبن مسائل فلسفی خاص به کار بیاید. ایشان مثال می زند که آقا علی حکیم رساله ای مستقل در باب وجود رابطی نوشته است به عنوان یک مساله فلسفی خاص. از اینگونه مسائل فلسفی خاص فراوان وجود دارد و این خاص نگری اولا بر می گردد به اینکه بدانیم در کدام مسائل فلسفی کار نشده و باید کار کرد و ثانیا بر می گردد به اولویت سنجی و اینکه کدام مساله فلسفی مهم تر است که با توجه به نیاز زمانه یا نیاز سیستم فلسفی طرح شود.(۱۳۹۱/۱۱/۲۳) 

 

 

ایشان کتاب لذات فلسفه ویل دورانت را مثال می زنند که آرای فلاسفه غرب را به صورت تطبیقی مطرح کرده است و بیان می کنند که می توان چنین کاری را در باب فلاسفه اسلامی طرح کرد و با رویکرد تطبیقی آرای فلاسفه در مسائل فلسفی را توضیح داد.(۱۳۹۱/۱۱/۲۱) لزوم رویکرد تطبیقی بیشتر ناشی از تکثرگرایی دوران امروز و ضرورت دسترسی به آرای مختلف و امکان تعیین دیدگاه مختار است. به ویژه در دنیای امروز که با افول اخلاقی و حقوقی تمدن غرب روبروییم،  تبیین فلسفه ملاصدرا به صورت تطبیقی راهگشاست. 

 

میثم امانی

گروه معارف اسلامی دانشگاه آزاد اهواز