وقتی جامعه از وحی فاصله می‌گیرد، عقل به اسارت سیاست درمی‌آید

به گزارش سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، در نخستین ارائه تخصصی رویداد «تقنین و سیاست‌گذاری دینداری در ایران»، حجت‌الاسلام والمسلمین حمید پارسانیا، رئیس شورای علمی گروه آموزشی، فرهنگی و اجتماعی مرکز تحقیقات اسلامی مجلس، با عنوان «دین و فرهنگ از منظر فارابی»، نگاهی تطبیقی به جایگاه علم و عالم در تمدن اسلامی و سنت غربی ارائه داد.

 

وی با ترسیم سیری تاریخی از روزگار کلاسیک تا عصر معاصر، خاطرنشان کرد که در جهان اسلام، علم همواره با هدایت وحیانی و غایت الهی پیوند داشته است، در حالی که در تمدن غرب، علم به تدریج از مبانی قدسی برید و در خدمت قدرت و منفعت قرار گرفت. به تعبیر دکتر پارسانیا، این گسست موجب شد که منزلت عالم از «منادی حقیقت» به «کارگزار قدرت» تغییر کند.

 

رئیس شورای تخصصی حوزوی شورای عالی انقلاب فرهنگی سپس به تحلیل تفاوت‌های بنیادین میان علم، اندیشمند و سیاستگذار پرداخت و گفت: اگر علم، از عقل قدسی و الهام الهی جدا شود، دانشمند و سیاستگذار در سطوحی متفاوت از حقیقت عمل می‌کنند. در حالی‌که در هندسه معرفتی اسلام، علم و سیاست بر اساس معنای واحد هدایت سامان می‌یابند.

 

وی با تکیه بر آموزه‌های فارابی افزود: در فلسفه فارابی، دین و جامعه مترادف و همساخت‌اند. روابط و رفتارهای اجتماعی بر اساس نوع معرفتی شکل می‌گیرند که در متن جامعه جاری است. هرگاه معرفتی عقلانی، عاری از هوای نفس و متصل به وحی باشد، جامعه‌ای پدید می‌آید که فرهنگ آن از املای الهی تغذیه می‌کند.

 

حجت‌الاسلام والمسلمین پارسانیا مدینه‌ فاضله فارابی را از آن جهت که بر محور معرفت عقلانی و وحیانی استوار است، «مدینه ملت» نامید و ادامه داد: در کانون این مدینه، عقل منسجم و روح‌القدوس قرار دارد. صاحب عقل مستفاد، جامع عقل نظری و عملی است و در چنین نظمی، مراتب عقلانیت از محسوس تا الهی امتداد می‌یابد؛ جایی که توحید و نبوت در قله ارزش‌ها می‌نشینند و تعلیم و تربیت از این سرچشمه سیراب می‌شود.

 

وی در جمع‌بندی سخنانش به نسبت میان علم، عقل و سیاست اشاره کرد و گفت: سیاستگذار پیش از آنکه ابزار تحقق هدف‌ها باشد، باید درباره خود هدف بیندیشد؛ درست و نادرست را بسنجد و غایت انسانی و الهی سیاست را بازشناسد. در غیر این صورت، قدرت بدون هدایت به ضد خود تبدیل می‌شود.