تشییع قائد شهید، آغاز جهاد اقتصادی و فرهنگی و تقویت جبهه مقاومت است
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا در چهارمحال و بختیاری، در ایام بدرقه و تشییع پیکر مطهر قائد شهید انقلاب اسلامی امام خامنهای و خانواده ایشان در تهران، حجتالاسلام والمسلمین ابوالحسن حسنی، پژوهشگر حوزه علمیه در گفتگوی اختصاصی با خبرنگار خبرگزاری رسا در چهارمحال و بختیاری به تبیین میراث تاریخی و فکری امام شهیدمان پرداخت.
رسا- با توجه به اینکه امام خامنهای شهید قریب به چهار دهه رهبری جمهوری اسلامی را بر عهده داشتند، به نظر شما بزرگترین میراث تاریخی ایشان برای ایران و جهان اسلام چه بوده است؟ آیا ایشان را بیشتر به عنوان «رهبر انقلاب» یا «معمار نظام پس از امام خمینی» باید شناخت؟
حجتالاسلام حسنی: بزرگترین میراث تاریخی رهبر شهیدمان را میتوان در یک عبارت خلاصه کرد: «تثبیت و تعمیق انقلاب اسلامی و جهت دادن آن به سوی تمدنسازی» در یکی از سختترین و پرتلاطمترین دورانهای تاریخ معاصر. امام خمینی (ره) بنیانگذار انقلاب اسلامی بودند؛ ایشان انقلاب را آفریدند، نظام جمهوری اسلامی را تأسیس کردند و پایههای اصلی آن را گذاشتند. اما امام شهید خامنهای در طول بیش از ۳۳ سال رهبری، این انقلاب را در برابر شدیدترین فشارها، جنگ تحمیلی، تحریمهای همهجانبه، توطئههای امنیتی- اطلاعاتی گسترده و حتی چالشهای فکری و فرهنگی داخلی نه تنها حفظ کردند، بلکه آن را به یک نظام ریشهدار، مقتدر و تأثیرگذار تبدیل کردند.
به نظر من ایشان بیشتر «معمار نظام پس از امام خمینی»اند. چرا که نظام را از مرحله «بقا و دفاع» به مرحله «رشد، پیشرفت و تمدنسازی» رساندند؛ گفتمان مقاومت را از یک شعار به یک الگوی موفق و قابل تقلید در سطح منطقهای و جهانی تبدیل کردند؛ ایران را به یک قدرت تأثیرگذار واقعی در معادلات بینالمللی، بهویژه در جهان اسلام، بدل کردند؛ در حوزه علم و فناوری، خودباوری ملی و پیشرفتهای راهبردی بینظیری ایجاد کردند، بهگونهای که امروز جمهوری اسلامی در بسیاری از علوم پیشرفته و فناوریهای کلیدی، جزو کشورهای برتر قرار دارد. مهمتر از همه، «نظامسازی دینی» را به عنوان یک پروژه جدی و قابل اجرا در دنیای معاصر مطرح کردند و نشان دادند که میتوان بر مبنای آموزههای دینی، یک نظام سیاسی-اجتماعی کارآمد و پویا ساخت.
امام شهید خامنهای توانستند انقلاب را از تهدید «سقوط» یا «استحاله نرم» به «تثبیت تاریخی» برسانند. ایشان انقلاب را به نسلهای بعدی تحویل دادند در حالی که بسیار قویتر، عمیقتر و با هویت روشنتری نسبت به سالهای اولیه بود. رهبر شهید، وفادارترین شاگرد و ادامهدهنده راه امام خمینی بودند، اما در عین حال، ابتکارات و مهندسیهای فکری و عملی خاص خود را در اداره کشور و هدایت امت اسلامی داشتند. بنابراین، میراث اصلی ایشان «پایداری هوشمندانه و توسعه تمدنی انقلاب اسلامی» در قرن ۲۱ بوده است.
رسا: ایده یا مفهوم کلامی ایشان که بیشترین تأثیر را بر شکلگیری و تداوم این نظام داشت، از نظر شما کدام بود و چرا؟
حجتالاسلام حسنی: به نظر من، محوریترین و تأثیرگذارترین مفهوم کلامی در اندیشه امام خامنهای شهید، «توحید اجتماعی» است. ایشان توحید را فراتر از یک مفهوم فلسفی یا کلامی انتزاعی میدیدند و آن را به یک اصل عملی و اجتماعی تبدیل کردند. توحید اجتماعی در نگاه ایشان به این معناست که حاکمیت، قدرت، اقتصاد، فرهنگ و همه شئون زندگی اجتماعی باید تحت حاکمیت واحد الهی سامان یابد و هیچ شرکی در عرصه اجتماع پذیرفته نشود. به عبارت دیگر همانطور که در توحید عبادی، انسان فقط خدا را معبود خود میداند، در توحید اجتماعی نیز باید فقط خدا را ولی و حاکم بداند و هیچ طاغوت، قدرت مستقل یا ارادهای را در برابر او قرار ندهد. این مفهوم قلب تپنده اندیشه نظامسازی دینی ایشان بود. رهبر شهید بارها تأکید داشتند که توحید نباید فقط در نماز و عبادت فرد بماند، بلکه باید در ساختار قدرت، روابط اقتصادی، سیاست خارجی و حتی سبک زندگی اجتماعی تجلی پیدا کند. بر همین اساس، ولایت فقیه را هم امتداد عملی همین توحید اجتماعی میدانستند؛ یعنی ولایت فقیه ابزاری برای تحقق «لا حُکمَ إلّا لله» در عصر غیبت است. این ایده کلامی عمیق، بیشترین تأثیر را بر تداوم انقلاب داشت، زیرا: نظام را از یک حکومت صرفاً دینی به یک نظام توحیدی تبدیل کرد؛ مبنای نظری محکمی برای مبارزه با استکبار، سرمایهداری و هر نوع شرک اجتماعی فراهم آورد؛ پایه گفتمان «عدالت اجتماعی» و «مقاومت» را تقویت کرد و به نظام هویت تمدنی بخشید و آن را از انحراف به سمت لیبرالیسم یا سکولاریسم حفظ کرد.
به اعتقاد من، اگر بخواهیم یک مفهوم را به عنوان کلید فهم تمام اندیشههای سیاسی، اقتصادی و فرهنگی امام شهید خامنهای انتخاب کنیم، همان توحید اجتماعی است. ایشان موفق شدند این مفهوم کلامی را از حالت نظری خارج کنند و به یک پروژه واقعی و قابل اجرا در مقیاس یک کشور و حتی در سطح منطقهای تبدیل نمایند.
رسا: پس از شهادت امام خامنهای و در شرایطی که ایران با چالشهای جدی خارجی و داخلی مواجه است، مهمترین درس سیاسی- راهبردی که از دوران رهبری ایشان میتوان گرفت چیست؟ آیا ایشان الگوی موفقی از «مقاومت هوشمندانه» بودند یا «انعطاف در اصول»؟
حجتالاسلام حسنی: یکی از درسهای مهم سیاسی- راهبردی که از دوران رهبری امام شهید آیتالله خامنهای میتوان گرفت، «مقاومت هوشمندانه همراه با انعطاف در تاکتیک و ایستادگی بر اصول» است. رهبر شهید خامنهای الگوی بسیار موفقی از ترکیب این دو عنصر بودند. ایشان نه یک رهبر صرفاً ایدئالیست و شعاری بودند و نه یک سیاستمدار واقعگرای صرف که اصول را فدا کند. بلکه الگوی «آرمانخواهی واقعبینانه» و «واقعگرایی انقلابی» را به نمایش گذاشتند.
ایشان در طول بیش از ۳۳ سال رهبری، در برابر فشارهای بیسابقه آمریکا، غرب و رژیم صهیونیستی، هرگز از اصول کلیدی انقلاب، یعنی استقلال، عدالت، حمایت از مستضعفان، و مقابله با سلطه، عقبنشینی نکردند. اما در عین حال، در اجرا و تاکتیکها انعطافپذیری هوشمندانهای نشان دادند. برجام نمونهای بود که باوجود مخالفت با آن، به دلایل مختلف در برابر آن انعطاف نشان دادند. یکی از موفقیتهای بزرگ ایشان این بود که حمایت قاطع از جبهه مقاومت در منطقه داشتند، اما از درگیری مستقیم و بیموقع با دشمنان پرهیز میکردند تا جایی که ایران به قدرتی رسید که حتی با ترور ایشان، دشمن را به استیصال رساند.
متأسفانه برخی سیاستهای ایشان گرفتار سیاستبازی شد و به اجرا نرسید. برای نمونه، سیاست «اقتصاد مقاومتی» در برابر تحریمها، که هم مقاومتی بود و هم عملی و قابل اجرا؛ اما با آن شعاری برخورد شد.
امام شهید جنگطلب نبود؛ اما به هیچ وجه تحقیر را نمیپذیرفت و برای آن هر هزینهای را حاضر بود تقبل کند. البته همین نکته به خوبی فلسفه راهبردی ایشان را نشان میدهد: حداکثر مقاومت با حداقل هزینه. به همین دلیل، نمیتوان گفت فقط «مقاومت» یا فقط «انعطاف در اصول». بلکه ایشان الگوی «تعادل هوشمند بین مقاومت و تدبیر» بودند. مقاومتی که عقلانی، حسابشده و مبتنی بر قدرت واقعی بود، نه احساساتی و شعاری. مهمترین درس امروز برای ما این است که در شرایط سخت فعلی، باید همین مسیر را ادامه دهیم: ایستادگی قاطع بر اصول و آرمانهای انقلاب، همراه با هوشمندی و تدبیر در روشها و تاکتیکها. این همان چیزی است که رهبر شهید ما را به آن فرامیخواندند.
رسا: با توجه به تشییع باشکوه امام شهید، به نظر شما پیام اصلی این حضور گسترده مردمی به جهان و به نسل آینده ایران چیست؟ آیا این تشییع نشاندهنده تداوم راه آیتالله خامنهای است یا صرفاً یک مراسم وداع احساسی؟
حجتالاسلام حسنی: این تشییعجنازه بدون شک یکی از باشکوهترین و معنادارترین مراسم وداع در تاریخ معاصر ایران و حتی جهان اسلام خواهد بود. پیام اصلی این حضور گسترده مردمی، دو وجه بسیار مهم دارد: یکی خطاب به جهان و دیگری خطاب به نسل آینده ایران. به جهان، بهویژه به دشمنان انقلاب اسلامی، این پیام را میدهد که «مرگ یک رهبر، پایان راه نیست».
آنها همیشه تصور میکردند که با رفتن امام خمینی (ره) انقلاب تمام میشود اما دیدند که با رهبری امام شهید خامنهای، انقلاب قویتر شد. امروز هم همان اشتباه را تکرار میکنند. این تشییع به آنها نشان خواهد داد که انقلاب اسلامی ریشه در اعتقادات عمیق مردمی دارد و بسیار فراتر از یک شخص است. اما مهمترین پیام این مراسم خطاب به نسل آینده ایران است: این تشییع صرفاً یک مراسم وداع احساسی نیست، بلکه پیمان دوباره با آرمانها و راه رهبر شهید است.
مردم با حضور گسترده خود اعلام میکنند که راه امام شهید خامنهای، یعنی مقاومت، استقلال، عدالت، خودباوری، تمدنسازی اسلامی و حمایت از مستضعفان جهان، تمام نشده و ادامه خواهد داشت.
این حضور عظیم، در واقع تجدید بیعت نسل جدید با ارزشهای انقلاب است و نشان میدهد که میلیونها ایرانی هنوز به همان اندیشهها، همان آرمانها و همان خط روشن اعتقاد دارند. این تشییع باید برای جوانان ما تبدیل به یک نقطه عطف شود؛ جایی که آنها مسئولیت سنگین ادامه راه را بر دوش بگیرند. به اعتقاد من، اگر این تشییع فقط با اشک و هیجان تمام شود و به عمل و تداوم نینجامد، بخشی از پیام آن محقق نشده است. اما اگر به بیداری، خودسازی، علمآموزی، جهاد اقتصادی و فرهنگی و تقویت جبهه مقاومت منجر شود، آنگاه واقعاً تداوم راه امام شهید خواهد بود. رهبر شهید ما همیشه میگفتند مردم را دوست دارند. این تشییع باشکوه، پاسخ مردمی به آن اعتماد و محبت خواهد بود و در عین حال، عهد و پیمانی برای فردای ایران اسلامی.
یک نکته هم در پایان بگویم: هرگز انتقام خون ایشان را فراموش نخواهیم کرد.