تمرکز امام شهید بر «کاربردی شدن علم» و «توسعه دانشبنیان»
به گزارش سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، رهبر انقلاب اسلامی، آیتالله العظمی شهید سید علی خامنهای، از سال ۱۳۶۸ تا لحظه شهادت یعنی در دوران امامت امت، به طور ویژه و همواره بر محوریت «علم»، «تولید» و «خودکفایی» تاکید فراوان داشتند.
ایشان با تکیه بر شعار بنیادین «ایستادگی» و «تلاش و کوشش»، ایران اسلامی را از شرایطی گذراندهاند که در آن فشارهای اقتصادی، تحریمهای فلجکننده و انزوای سیاسی، چالشهای بزرگی برای توسعه محسوب میشد. اما نتیجه این سالها، نه تنها توقف توسعه نبوده، بلکه ظهور ایران به عنوان یکی از قدرتهای علمی و فناوری نوظهور در منطقه و جهان بوده است.
وقطعا به قدری این تلاشها و زحمات رهبر شهید در حوزه گسترش علم و فناوری گسترده و متنوع هست که نمیتوان آن را در نوشتاری کوتاه بیان کرد اما به قدر نمی از یمی به آن خواهیم پرداخت.
انقلاب علمی و جهش دانشبنیان
یکی از ملموسترین دستاوردهای دوران رهبری امام خامنهای شهید، تحول در ساختار علمی کشور است. ایران امروزه در رتبههای برتر جهانی از نظر تولید علم قرار دارد. طبق گزارشهای استنادی، ایران با وجود محدودیتهای دسترسی به پایگاههای داده جهانی و تحریمهای علمی، موفق شده است حجم عظیمی از مقالات علمی با کیفیت بالا منتشر کند. اما نکته کلیدی اینجاست که نگاه امام شهید ما تنها بر «تعداد» مقالات نبود، بلکه بر «کاربردی شدن علم» و «توسعه دانشبنیان» تمرکز داشت.
با حمایتهای مستقیم و غیرمستقیم ایشان، اکوسیستم نوآوری در ایران شکل گرفت. صندوقهای نوآوری و شکوفایی، پارکهای علم و فناوری و شرکتهای دانشبنیان، ایدههای دانشجویان و پژوهشگران را به محصول تبدیل کردند. امروزه ایرانیان در حوزههایی مانند هوش مصنوعی، بیوتکنولوژی دارویی و مواد پیشرفته، نه تنها مصرفکننده تکنولوژی نیستند، بلکه صادرکننده دانش و فناوری به کشورهای همسایه و حتی فرامرزی شدهاند.
در واقع در طول تاریخ تمدنی ایران، کمتر نمونهای وجود دارد که رهبر کشور اینگونه پای علم و فناوری ایستاده باشد. بررسی آمار و مستندات نشان میدهد که ایشان همواره بر این موضوع تأکید داشتهاند و با وجود اولویتهای متعدد کشور در حوزههای نظامی، امنیتی، فرهنگی و اجتماعی، ملاقاتهای مکرر رهبر شهید با اساتید دانشگاهها، شرکتهای دانشبنیان و نخبگان باعث شد تراز علمی کشور تغییر کند و مسیر پیشرفت علم و فناوری هموار شود.
فناوری هستهای، اوج اقتدار و صلحآمیز بودن
شاید هیچ پروژهای به اندازه صنعت هستهای ایران در دوران رهبری امام خامنهای شهید، چرخش استراتژیک در موازنه قدرت منطقهای و جهانی ایجاد نکرده باشد. با وجود قطعنامههای متعدد شورای امنیت و تحریمهای شدید، ایران توانست زنجیره کامل سوخت هستهای را از استخراج اورانیوم تا غنیسازی پیشرفته و حتی بازچرخانی سوخت مصرف شده را با دست توانای مهندسان ایرانی محقق کند.
این دستاورد بزرگ تحقق شعار و باور به توانایی و نماد «ما می توانیم» داخلی بود. ایران امروز با داشتن رآکتورهای پیشرفته آب سبک و آب سنگین، فناوری راکتورهای تحقیقاتی و غنیسازی با درجه خلوص بالا، جایگاه خود را به عنوان یکی از پیشروان فناوری هستهای صلحآمیز در جهان تثبیت کرده است.
در واقع این دستاوردها، فراتر از جنبههای صرفاً سیاسی و توانمندی در غنیسازی اورانیوم، طراحی و ساخت سانتریفیوژها، در زمینه تولید رادیوداروها برای مصارف پزشکی و صنعتی نیز بسیار حائز اهمیت است. این توانمندیها، با هدف تامین سوخت نیروگاههای هستهای برای تولید برق و همچنین توسعه کاربردهای پزشکی هستهای (مانند تشخیص و درمان سرطان) حاصل شده است. رعایت پروتکلهای بینالمللی و تاکید بر جنبه صلحآمیز برنامه هستهای، همواره از اصول این حوزه بوده وهست.
فناوری نانو و زیستفناوری، ورود به دنیای کوانتوم و ژنتیک
ایران در حوزه فناوری نانو، یکی از پنج کشور برتر جهان محسوب میشود. از نانوذرات دارویی برای درمان هدفمند سرطان گرفته تا نانوپیچهای پیشرفته در صنایع نظامی و صنعتی، کاربرد این فناوری در تمام شریانهای اقتصاد ایران دیده میشود. این پیشرفتها مستقیماً حاصل حمایتهای امام شهیدمان از تشکیل انجمن نانو ایران و تخصیص بودجههای ویژه برای پژوهشهای بنیادی و کاربردی بوده است.
همچنین، در حوزه زیستفناوری (بیوتکنولوژی)، ایران به خودکفایی کامل در تولید واکسنهای مهم، داروهای نوین و تجهیزات پزشکی پیچیده رسیده است. تولید واکسنهای نوترکیب برای بیماریهای بومی و حتی بیماریهای همهگیر جهانی، نشاندهنده عمق تخصص و پختگی علمی نخبگان ایرانی در این حوزه است. این خودکفایی، امنیت زیستی کشور را در برابر تهدیدات احتمالی تضمین کرده و هزینههای درمانی را برای مردم کاهش داده است.
صنعت دفاعی و خودکفایی راهبردی
صنعت دفاعی ایران در دوران رهبری امام خامنهای شهید، از حالت مصرفی به حالت تولیدکننده و صادرکننده تغییر ماهیت داده است. تولید تانکهای پیشرفته، ناوهای جنگی، زیردریاییهای هوشمند و سامانههای پدافند هوایی (مانند باور ۳۷۳ و سوم خرداد)، نشاندهنده عمق صنعتی و مهندسی کشور است. این خودکفایی، نه تنها هزینههای سنگین خرید سلاح را کاهش داده، بلکه با ایجاد اشتغال برای هزاران مهندس و تکنسین، به توسعه اقتصادی مناطق مختلف کشور کمک کرده است.
در شرایطی که تحریمهای شدید اقتصادی سعی در فلج کردن این صنعت داشتند، ما شاهد ظهور برندهایی جهانی در حوزههای نظامی شدیم که نام ایران را بر سر زبانها انداخت که همگی میوههای حاصل از سیاستگذاریهای کلان و حمایتهای بیدریغ رهبر شهید انقلاب هستند.
این پیشرفتها تنها عدد و رقم نیستند؛ بلکه نمادی از ارادهای آهنین برای حفظ استقلال و تمامیت ارضی هستند.
امروز، صنعت دفاعی کشور با تکیه بر نسل جدید متخصصان جوان و با الگوبرداری از روحیه مقاومت، قدم به قدم به سمت فناوریهای نوظهور مانند هوش مصنوعی در جنگهای الکترونیک و پهپادهای انتحاری پیشرفته حرکت میکند.
هوافضا و موشکی، دارای جایگاه ویژه
با رهنمودهای امام شهید، ایران در حوزه دفاعی علی الخصوص در حوزه فناوری فضایی و موشکی دارای تواناییهای ارزشمندی گشته از جمله پرتاب ماهوارههای سنگینوزن به فضا با موشکهای تولید داخل (مانند ماهوارههای علم و امید و خیام) نشاندهنده عبور ایران از مرزهای فناوریهای متعارف است. این دستاورد، ایران را در لیست کشورهای صاحب فناوری فضایی قرار داده و امکان پایش دقیق محیط زیست، پیشبینی حوادث طبیعی و ارتباطات امنیتی را فراهم کرده است.
همچنین توسعه فناوریهای موشکی، از جمله موشکهای بالستیک و کروز، با دقت و برد بالا و توانایی نقطه زنی دقیق و همچنین توان بالای پهپادی ایران، با تکیه بر دانش بومی و بدون نیاز به واردات، به یکی از بازدارندهترین قدرتهای منطقهای تبدیل شده است. توسعه پهپادهای رزمی و شناسایی با برد و ارتفاع پروازی بالا، نقش مهمی در تغییر موازنه قوا در خاورمیانه ایفا کرده و امنیت مرزها و منافع ملی ایران را حفظ کرده است. این پیشرفتها، پاسخی مستقیم به تلاشهای غرب برای منزوی کردن ایران بوده و نشان داده که تحریمها میتوانند محرکی برای بدست آوردن علم و خلاقیت و نوآوری باشند.
و امروزه شاهد بودیم که در دفاع مقدس دوم و سوم این توانمندیها به منصه ظهور درآمد و باعث حفظ و اقتدار و عظمت جمهوری اسلامی ایران گشت که بخش اعظم آن به برکت راهبری و پیگیری های امام شهیدمان حاصل شده بود.