ماه رمضان؛ فرصتی برای بخشایش، برکت و نزدیک شدن به خدای مهربان

به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، طبق تقویم پنجشنبه ۳۰ بهمن اول ماه مبارک رمضان است، ماهی که ماه برکت و بخشش گناهان و فرصتی برای پاکسازی روح و نفس آدمی است. پیامبر گرامی اسلام همچنین درباره عظمت این ماه می‌فرمایند که «شَهرُ رَمَضانَ شَهرُ اللّه عَزَّوَجَلَّ وَ هُوَ شَهرٌ یُضاعِفُ اللّه‏ فیهِ الحَسَناتِ وَ یَمحو فیهِ السَّیِّئاتِ وَ هُوَ شَهرُ البَرَکَةِ» ماه رمضان، ماه خداست و آن ماهی است که خداوند در آن حسنات را می‏‌افزاید و گناهان را پاک می‌‏کند و آن ماه برکت است. (بحارالأنوار، ج ۹۶، ص ۳۴۰، ح ۵)
رمضان ماهی است که خدا آن را بهترین ماه دانست و آن را ماه امت معرفی کرد. رسول خدا(ص) فرمود: «لَوْ یَعْلَمُ الْعَبْدُ مَا فِی رَمَضَانَ لَوَدَّ أَنْ یَکُونَ رَمَضَانُ السَّنَة» اگر بنده «خدا» می‌‏دانست که در ماه رمضان چیست و چه برکتی وجود دارد دوست می‌‏داشت که تمام سال، رمضان باشد. (بحارالانوار، ج ۹۳، ص ۳۴۶)

برای بهرمندی بیشتر ماه رمضان و استقبال شایسته از این ماه مبارک دقایقی را با سیدمحسن میرباقری کارشناس مذهبی و مفسر قرآن کریم به گفت‌وگو نشستیم که بخش‌هایی از سخنان ایشان درباره رمضان در ادامه تقدیم می‌شود.

همان‌طور که از مهمان گرم استقبال می‌کنیم به پیشواز رمضان برویم

معمولاً عزیزی که به مهمانی می‌رود، کسانی که در انتظارش هستند به استقبال او می‌روند و با احترام او را به خانه می‌برند. حال ماه مبارک رمضان به ما روی آورده و ما هم باید به استقبال این ماه عزیز برویم. استقبال از این ماه آمادگی برای ورود به ماه است.

یک بهار طبیعت داریم که شامل سه ماه اول سال شمسی است و یک بهار معنویت و بندگی و قرب و توجه داریم که شامل سه ماه رجب، شعبان و رمضان است. در برخی منابع و روایات و ادعیه استقبال از ماه رمضان از ماه رجب شروع می‌شود.

اولین کار این است که باید با پرونده پاک به استقبال ماه عزیز برویم. حال پرونده را چگونه پاک کنیم؟ اولین کار استغفار است. در ماه‌های رجب و شعبان خیلی ذکر استغفار توصیه شده است، علاوه بر آن برای ماه رجب سفارش شده که شبی هزار بار ذکر لا اله الا الله بگویید و در ماه شعبان هم به جز استغفار، هر روز صلوات شعبانیه را هنگام زوال ظهر بخوانید.

اینها برای این است که پرونده ما پاک شود و وقتی وارد رمضان می‌شویم ان شا الله گناهی بر ذمه ما نباشد، مسأله دوم پاک‌سازی حقوقی است که اگر حق‌الله و حق‌الناس بر گردن ما است، آن را ادا کنیم.

حقوق خدا را رعایت کنید

استغفار برای پاکسازی است برای اینکه اگر لغزشی داریم پاک شود اما حقوق را باید ادا کرد، کسی که نماز قضا و یا روزه قضا دارد باید آن را ادا کند، اینها حقوق الله است. برخی آغاز ماه رمضان را سال خمسی قرار می‌دهند و برخی حتی اول ماه رجب را سال خمسی قرار می‌دهند که امور مالیشان را هم پاک کنند و حق‌الله را از نظر مالی هم ادا کنند.

حق‌الناس را ادا کنیم

مهم‌تر از حق‌الله حق الناس است، اهمیتش از این جهت است که این حق را خدا برای بندگان قرار داده است، در واقع حق‌الناس به نوعی حق‌الله هم هست و از طرفی مدعی شخصی هم دارد پس باید این‌ها را پاک کنیم.

پاک کردن کمی دقت می‌خواهد و سخت است اما باید بگردیم و ببینیم که چه حقوقی بر گردن ما است و حلالیت بطلبیم ولو با یک تلفن. برای این کار باید تلاش کرد. یکی از دوستان که معلم است، می‌گفت که یکی از آقایان در یک منبر گفت: اگر بچه‌ها را کتک زده‌اید و بدنشان کبود شده یا سرخ شده این دیه دارد و باید رضایت بگیرید و یا دیه پرداخت کنید.

معلمی که از تک تک شاگردانش حلالیت گرفت

من از همان سال‌ها همه دفترهایم را نگه داشته بودم، یکی یکی زنگ می‌زدم و می‌گفتم که من معلم شما بوده‌ام، ممکن است شما را کتک زده باشم و حقی بر گردن من داشته باشید یا حلال کنید یا اگر موردی را به خاطر دارید بفرمایید که دیه آن را بپردازم. البته تقریباً همه حلال کردند.

اگر صاحب حق را نیافتیم چه کنیم؟

گذشتگان ما خیلی مراقب این امور بودند و ما هم باید حقوق مردم را ادا کنیم، آن را که می‌دانیم ادا کنیم، آن را که نمی‌دانیم یا سراغ نداریم یا دسترسی نداریم با رد مظالم صاف کنیم یا برای صاحبان حق استغفار کنیم و یا برایشان دعا کنیم. البته در این مورد رد مظالم آدابی دارد که باید بر اساس نظر مرجع عمل کرد.

در دعای روز دوشنبه می‌خوانیم که خدایا استغفار می‌کنم اگر نذری کردم و عمل نکردم، اگر مظلمه‌هایی از بندگانت بر گردن من هست استغفار می‌کنم، اگر مرد مؤمن یا زن مؤمنه‌ای از بندگانت حقی بر من دارد و بر او ظلمی کرده‌ام یا آبرویش را برده‌ام یا صدمه مالی به او زده‌ام یا غیبتش را کرده‌ام یا از روی هوای نفس چیزی را بر او تحمیل کرده‌ام استغفار می‌کنم. خدایا اینها زنده‌اند یا مرده‌اند نمی‌دانم اما دست من از آنها کوتاه است و وسع من کم است و نمی‌توانم حلالیت بگیرم از تو می‌خواهم که هر طور که می‌توانی برای من رضایت بگیر.

فرازی از دعای روز دوشنبه مناسب برای جبران حق‌الناس 

این دعا برای این ایام بسیار مناسب است و متن فراز سوم دعای روز دوشنبه این است: «وَأَسْأَلُكَ فِى مَظَالِمِ عِبَادِكَ عِنْدِى، فَأَيُّما عَبْدٍ مِنْ عَبِيدِكَ أَوْ أَمَةٍ مِنْ إِمَائِكَ، كَانَتْ لَهُ قِبَلِى مَظْلِمَةٌ ظَلَمْتُهَا إِيَّاهُ، فِى نَفْسِهِ، أَوْ فِى عِرْضِهِ، أَوْ فِى مَالِهِ، أَوْ فِى أَهْلِهِ وَ وَلَدِهِ، أَوْ غِيبَةٌ اغْتَبْتُهُ بِهَا، أَوْ تَحَامُلٌ عَلَيْهِ بِمَيْلٍ أَوْ هَوَىً، أَوْ أَنَفَةٍ أَوْ حَمِيَّةٍ أَوْ رِيَاءٍ أَوْ عَصَبِيَّةٍ، غَائِباً كَانَ أَوْ شَاهِداً، وَ حَيّاً كَانَ أَوْ مَيِّتاً، فَقَصُرَتْ يَدِى، وَضَاقَ وُسْعِى عَنْ رَدِّهَا إِلَيْهِ وَالتَّحَلُّلِ مِنْهُ؛ فَأَسْأَلُكَ يَا مَنْ يَمْلِكُ الْحَاجَاتِ، وَهِىَ مُسْتَجِيبَةٌ لِمَشِيَّتِهِ، وَمُسْرِعَةٌ إِلَىٰ إِرادَتِهِ، أَنْ تُصَلِّىَ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، وَأَنْ تُرْضِيَهُ عَنِّى بِمَا شِئْتَ، وَتَهَبَ لِى مِنْ عِنْدِكَ رَحْمَةً، إِنَّهُ لَاتَنْقُصُكَ الْمَغْفِرَةُ، وَلَا تَضُرُّكَ الْمَوْهِبَةُ، يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ»

و پرداخت حقوق بندگانت را که بر عهده دارم از تو درخواست می‌کنم، پس هر بنده‌ای از بندگانت و هر کنیزی از کنیزانت که او را نزد من حقی پایمال شده باشد که در آن به جان یا آبرو یا مال یا خانواده‌اش یا فرزندش ستم روا داشته‌ام یا غیبتی از او کرده‌ام یا بر اثر میل خود یا خواهش دل یا تکبر یا خشم یا خودنمایی یا تعصّب بر او باری نهاده‌ام، این بنده یا کنیزت غایب باشد یا حاضر، زنده باشد یا مرده و دستم کوتاه شده و توانائی‌ام محدود از پرداخت آن حق یا طلب حلالیت از اوست، از تو می‌خواهم ای کسی که رفع نیازها در اختیار اوست و حاجات در برابر مشیت او اجابت‌پذیر و به‌ سوی اراده‌اش شتابانند، که بر محمّد و خاندان محمّد درود فرستی و آن بنده را که بر او ستمی کردم هرگونه که خواهی از من راضی گردانی و از سوی خود مرا رحمت عطا کنی، چه آمرزیدن از تو نکاهد و بخشیدن به تو زیان نرساند.

گاهی یک بوق زدن بیجا حق‌الناس ایجاد می‌کند

برخی از حقوق، موضوعاتی هستند که فکرش را هم نمی‌کنیم اما کارمان حق‌الناس دارد و باید بابتش رضایت بگیریم. مثلاً یک بوق زدن بی‌خودی و ترسیدن عابر حق‌الناس است و باید از او رضایت بگیریم و بسیاری از این حقوق ممکن است بر گردن ما باشد و خبر هم نداشته باشیم.

پس اول پاکسازی پرونده، دوم پاکسازی حقوقی و سوم هم پاکسازی قلبی است، به قلبمان مراجعه کنیم اگر کینه‌ای در دل داریم و یا حسدی در دل داریم اینها را پاک کنیم.

مردی که پیامبر(ص) لایق بهشتش دانست

پیامبر اکرم(ص) در مسجد بودند و به اصحاب فرمودند که الان یک شخص بهشتی وارد مسجد می‌شود. آقایی آمد وضو گرفته بود، رفت و به نماز ایستاد روز دوم هم آمد، روز سوم هم آمد. یکی از اصحاب کنجکاو شد که این شخص چه می‌کند که بهشتی است. سراغش رفت و گفت: مهمان نمی‌خواهی او هم پذیرفت و رفت و چند شب مهمانش شد. دید که شب نمازش را می‌خواند و می‌خوابد صبح برای نماز بیدار می‌شود و بعد به سراغ امور زندگی‌اش می‌رود، اما در مجموع کار چندانی نمی‌کند که بشود او را بهشتی دانست. به او گفت: تو چه کار کرده‌ای که بهشتی شده‌ای؟ گفت من در دلم کینه از کسی ندارم، حسد ندارم، برای هیچ کس بد نمی‌خواهم، گفت: تو واقعاً لایق بهشت هستی زیرا این کارها از من بر نمی‌آید. پس باید قلبمان را برای ورود به ماه مبارک رمضان پاکسازی کنیم.

ببخشیم تا بخشیده شویم

کار چهارم این است که زمینه‌سازی کنیم که بخشیده شویم. فرمود ببخش تا بخشیده شوی. گاهی دیده می‌شود شخص ۲۰ سال است که از خطای فردی نگذشته است. این قول خداست که ببخش تا بخشیده شوی. بگذریم، حلال کنیم، تا خدا هم از ما بگذرد تا دیگران هم ما را حلال کنند.

پیامبر(ص): ماه رمضان با برکت، رحمت و مغفرت به شما روی آورده است

پنجم به عظمت ماه رمضان فکر کنیم. امام رضا(ع) از امام علی(ع) نقل می‌کنند که یک روز پیامبر(ص) برای ما خطبه‌ای خواندند که ای مردم ماه خدا با برکت، رحمت و مغفرت به شما روی آورده است

دهه اول برکت، دهه دوم رحمت و دهه سوم مغفرت

دهه اول ماه رمضان دهه ریزش شدید برکات خداست، دهه دوم دهه نزول رحمت‌های ویژه است و دهه سوم دهه مغفرت است و خدا می‌خواهد مؤمنان از این ماه پاک بیرون بروند. این ماه برترین ماه‌ها، روز‌های آن بالاترین روز‌ها و شب‌هایش با فضیلت‌ترین شب‌ها است. لحظاتش بهترین است و ماهی است که به مهمانی خدا دعوت شده‌ایم و قرار است سرسفره خدا بنشینیم و خدا برای شما در این ماه احترام قائل است.

در ماه رمضان نفس شما تسبیح است، خوابتان عبادت است اعمالتان قبول است و دعایتان مستجاب است. باید به عظمت این ماه فکر کنیم و اینکه چه فرصتی پیش روی ما است تا به نحو احسن از این ماه استفاده کنیم تا در پایان ماه مبارک با دست پر خارج شویم.