ماهنامه «ادیان و فرق» شماره پانزدهم منتشر شد

به گزارش خبرنگار گروه فرق و ادیان خبرگزاری رسا، پانزدهمین شماره ماهنامه اینترنتی «ادیان و فرق» (اردیبهشت ۱۴۰۵، قم) با پرونده ویژه‌ای به نام «فرقه‌ها در میدان جنگ شناختی» منتشر شد که به بررسی نقش معنویت‌های بدلی، جریان‌های هویتی و فرقه‌های نوپدید در تقابل با هویت ایرانی-اسلامی پرداخته است.

 

در ادامه مشروح دیدگاه‌های اساتید در هر یک از محورهای ۱۸‌گانه این شماره ارائه می‌شود:

 

حجت‌الاسلام مهدی کاویانی باستان‌گرایی افراطی را یکی از ابزارهای جدی شکاف‌افکنی میان هویت ایرانی و اسلامی تحلیل کرده و تأکید می‌کند: تمثیل درست برای ایران، «فرش» است؛ فرشی که اگر تار و پودش (ایران و اسلام) از هم جدا شود، چیزی از هویت ایرانی باقی نمی‌ماند.

 

استاد حمیدرضا مظاهری سیف معتقد است: برخی جریان‌ها با ظاهر فرهنگی، درمانی یا ورزشی وارد جامعه می‌شوند، اما در شرایط بحران به شبکه‌هایی برای جهت‌دهی اجتماعی و سیاسی تبدیل می‌شوند. یوگا، پادکست‌های معنوی، بازی‌های رایانه‌ای و آموزش خودشناسی از جمله این موارد هستند.

 

حجت‌الاسلام محسن هراتی اظهار می‌دارد: برخی جریان‌ها تلاش می‌کنند کوروش را نه در امتداد تاریخ ایران، بلکه در برابر هویت اسلامی و شیعی قرار دهند. این پروژه با سه کارکرد مذهبی (برای یهودیان و مسیحیان صهیونیست)، هویتی (تحریک احساسات ملی) و تقابلی (ساخت دوگانه «ایران کوروش» در برابر «ایران علی») دنبال می‌شود.

 

حجت‌الاسلام سید حسن پورآذر هشدار می‌دهد: این فرقه با ادبیات مهدویت وارد میدان می‌شود و به تدریج مرجعیت شیعه، فقاهت و ساختار دینی جامعه را زیر سؤال می‌برد. آموزش مهدویت اصیل، مهم‌ترین راه پیشگیری از جذب نیرو در چنین فرقه‌هایی است.

 

حجت‌الاسلام محمدحسین پیشاهنگ می‌گوید: مسیحیت تبشیری در ایران، صرفاً دعوت به تغییر دین نیست؛ بلکه با جداسازی فرد از خانواده، جامعه و هویت ایرانی-اسلامی عمل می‌کند. کلیساهای خانگی، شبکه‌های ماهواره‌ای و آموزش‌های آنلاین، ابزارهای اصلی این جریان هستند.

 

حجت‌الاسلام محمد جعفری تصریح می‌کند: قانون جذب، یوگا، مدیتیشن، روانشناسی زرد و الهیات رفاه، نمونه‌هایی از معنویت سکولار هستند. این نوع معنویت، انسان را از عدالت‌خواهی و مسئولیت اجتماعی دور می‌کند، در حالی که معنویت دینی بر سه پایه عدالت، عقلانیت و معنویت استوار است.

 

حجت‌الاسلام رسول حسن‌زاده بیان می‌دارد: معنویت‌های نوظهور پیش از آنکه رفتار انسان را تغییر دهند، نظام محاسباتی و مرز تشخیص حق و باطل او را هدف می‌گیرند. شعارهایی مانند «تو خدایی»، «حقیقت درون توست» و «خودت خالق واقعیتی» معیار حقیقت را از بیرون به درون فرد منتقل می‌کنند.

 

حجت‌الاسلام حسین عرب خاطرنشان می‌کند: بزرگنمایی توان جنیان، تصویر نادرستی از میدان نبرد می‌سازد و به تضعیف روحیه مقاومت کمک می‌کند. مواجهه درست، بازگشت به فهم منظومه‌ای قرآن و روایات است که هم عالم غیب را می‌پذیرد و هم عقلانیت و مسئولیت را کنار نمی‌گذارد.

 

حجت‌الاسلام علیرضا روزبهانی اظهار می‌دارد: بهائیت همواره از سیاست‌گریزی سخن گفته، اما تاریخ و ساختار تشکیلاتی آن، نسبت پیچیده این فرقه با قدرت سیاسی را نشان می‌دهد. کنش بهائیت در سه سطح «بازنمایی رسانه‌ای»، «شبکه‌سازی اجتماعی» و «فعال‌سازی فشارهای حقوق بشری» قابل بررسی است.

 

حجت‌الاسلام محمد شهبازیان هشدار می‌دهد: جریان‌هایی مانند «حلقه علی یعقوبی» با شعار کار برای امام زمان آغاز می‌کنند، اما به تدریج فقه، مرجعیت و روایات معتبر را بی‌اعتبار جلوه می‌دهند. پاسخ به این وضعیت، آموزش مهدویت اصیل در امتداد فقاهت، عقلانیت و ولایت است.

 

حجت‌الاسلام عبدالرحیم بیرانوند معتقد است: دراویش گنابادی در دهه‌های اخیر از یک جریان طریقی صرف فاصله گرفته و در برخی شاخه‌ها، وارد میدان سیاست، رسانه و کنش اجتماعی شده‌اند. تفکیک میان سلوک اخلاقی و فرقه‌گرایی سیاسی، مسئله اصلی در مواجهه با این جریان است.

 

حجت‌الاسلام رسول حسن‌زاده تصریح می‌کند: در جهان نئولیبرال، همه چیز قابلیت تبدیل شدن به کالا را دارد؛ حتی معنویت. یوگا، مدیتیشن، قانون جذب، انرژی‌درمانی و کتاب‌های خودیاری، بخشی از این بازار بزرگ هستند. معنویت مصرفی معمولاً به انسان وعده آرامش، موفقیت و ثروت می‌دهد، اما کمتر از مسئولیت اجتماعی، عدالت و ظلم‌ستیزی سخن می‌گوید.

 

حجت‌الاسلام مهدی بیاتی اظهار می‌دارد: برخی گروه‌های خارج‌نشین و ضدایرانی تلاش دارند از نام قوم یارسان برای پروژه‌های سیاسی خود استفاده کنند. تفکیک میان بدنه سنتی یارسان و جریان‌های سیاسی معاند، راه درست مواجهه با این وضعیت است.

 

حجت‌الاسلام رضا کشاورز خاطرنشان می‌کند: الحاد جدید با تکیه بر زیست‌شناسی تکاملی، فیزیک جدید و علوم شناختی تلاش می‌کند ایمان دینی را غیرضروری یا غیرعقلانی نشان دهد. مواجهه با این جریان، نیازمند عقلانیت دینی و آشنایی جدی با فلسفه علم است.

 

استاد امین رضایی‌نژاد در این محور تأکید کرد: معنویت‌های بدون دین، مرجعیت را از وحی، شریعت و ولایت به احساس درونی فرد منتقل می‌کنند. این جابه‌جایی می‌تواند «سوژه اجتماعی جدیدی» بسازد که در لحظه بحران، به ابزار خشونت، نفرت از دین و تقابل با جامعه ایمانی تبدیل شود. بازسازی سوژه مؤمن، نیازمند تقویت همزمان عدالت، عقلانیت و معنویت است.

 

استاد محمدجواد نصیری می‌گوید: در شرایط جنگ و بحران، بخش قابل توجهی از مروجان داخلی یوگا مسیر سکوت و ادامه فعالیت اقتصادی را انتخاب می‌کنند و برخی مروجان خارج‌نشین نیز مواضعی آشکارا سیاسی و همسو با فشار خارجی اتخاذ می‌کنند. معنویت اصیل، آرامش را از عدالت و غیرت اجتماعی جدا نمی‌داند.

 

استاد محمدجواد نصیری هشدار می‌دهد: فرقه فرزندان (بنیاد بینی) نمونه‌ای از جریان‌هایی است که در شرایط جنگ و بحران، ادبیات معنوی را به پوششی برای رادیکالیسم، خشونت کلامی و حمایت از فشار خارجی تبدیل می‌کند. یکی از ویژگی‌های مهم این فرقه، استفاده از وعده‌های زمانی و پیش‌بینی‌های مبهم است.

 

استاد مهدی نعمتی تصریح می‌کند: آسترولوژی سیاسی در شرایط جنگ و بحران می‌تواند به ابزاری برای اضطراب‌سازی، شایعه‌پردازی و اختلال در تحلیل عقلانی جامعه تبدیل شود. ویژگی خطرناک آن، القای دسترسی به دانشی پنهان و تضعیف تدریجی عقلانیت سیاسی و اجتماعی است.

 

علاقه‌مندان جهت مطالعه کامل بولتن می‌توانند  کلیک کنند.