تنگه هرمز؛ از حق مسلم تا ضامن بقا
حجتالاسلام احمد رهدار، عضو هیأت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) و رئیس مؤسسه فتوح اندیشه با خبرنگار گروه حقوق خبرگزاری رسا درباره مدیریت انتخابی و هوشمند جمهوری اسلامی ایران بر تنگه هرمز به گفتوگو نشست؛ متن کامل آن در ذیل میآید.
رسا ـ جناب رهدار، سیاست جدید ایران در قبال تنگه هرمز را چگونه تحلیل میکنید؟ آیا این اقدام با قوانین بینالملل همخوانی دارد؟
بله، کاملاً. بخشی از این موضوع به نظام حقوق بینالملل در خصوص دریاها بازمیگردد. واقعیت این است که ایران حتی در شرایط فعلی که تنگه را تحت کنترل گرفته، فراتر از قوانین بینالملل دریایی عمل نکرده است. کاری که امروز انجام میدهیم، در واقع استفاده از حقوق مسلمی است که ایران در گذشته به دلایل مختلف از آن استفاده نمیکرد. همین پایبندی دقیق به حقوق بینالملل است که درک و اجماع کشورهای دیگر را نسبت به آمریکا و ترامپ در برابر ایران و تنگه هرمز دشوار کرده است.
رسا ـ پس این اقدام صرفاً یک واکنش دفاعی است؟
دقیقاً. بخش دوم ماجرا این است که در شرایط خاص مانند جنگ و بحرانها، کشورها حق دارند رویکردها و سیاستهای کلی خود را بازنگری کنند. ما الان در وسط یک «جنگ وجودی» هستیم؛ جنگی که خاستگاه حمله به ما، کشورهای مسلمان همسایه نیز هست که تحت تأثیر استعمار و استثمار آمریکا قرار گرفتهاند.
رسا ـ این یک پارادوکس به نظر میرسد؛ از یک طرف استراتژی نظام اسلامی حمایت از مستضعفین است و از طرف دیگر تهدید بقای خود کشور.
کاملاً درست است. ما در یک محذور گرفتار شدهایم. از یک سو استراتژی ما دستگیری از مستضعفین مسلمان است و بنای حمله به کشورهای پیرامونی را نداریم، اما از سوی دیگر، تداوم این رویکرد در شرایط فعلی، بقای خود ما را تهدید جدی میکند. این تضاد باعث شده ایران به اقتضای شرایط جنگ، تصمیم به اتخاذ رویکردی جدید بگیرد.
رسا ـ آیا این رویکرد جدید دارای پشتوانه قانونی و داخلی است؟
بله، ما تلاش کردهایم این روند کاملاً قانونی باشد. طرح از جانب مجلس مطرح شد، مصوبه مجلس را دارد، هیأت دولت آن را پشتیبانی میکند و افکار عمومی نیز در جریان هستند. حتی تلاش میکنیم افکار عمومی دنیا را نسبت به این سیاست جدید توجیه کنیم. دلیلش هم این است که بخش زیادی از این سیاست در هماهنگی کامل با نظام حقوق بینالملل دریایی است و بخشی دیگر، طبیعی رویکرد کشورها به هنگام بحرانهاست.
رسا ـ چالش اصلی در توجیه این سیاست برای افکار عمومی جهانی چیست؟
چالش اصلی ما وقف رسانهای است. ما پلتفرمهای جهانی در شبکههای اجتماعی در اختیار نداریم که بتوانیم به صورت گسترده با افکار عمومی دنیا ارتباط بگیریم. اما در هر حال، مسأله تنگه هرمز الان ضامن امنیت و در مقیاس جدیتر، ضامن بقای کشور ما شده است. مطالبه عمومی پشت این سیاست آنقدر قوی است که بعید میدانم سیاستمدار یا دیپلماتی بتواند از این سطح از مطالبه مردم بگذرد و سیاستی مخالف آن اتخاذ کند.
رسا ـ به نظر شما این سیاست ایران چه تأثیری بر سایر کشورها خواهد داشت؟
من احتمال میدهم که این سیاست برای بسیاری از کشورهایی که گردنههای آبی مشابه دارند، الهامبخش شود. در جنوب شرق آسیا، آمریکای لاتین و جاهای مختلف، آنها هم احتمالاً سیاست مشابهی را در گردنههای خود اعمال کنند. ما به آنها هم حق میدهیم.
رسا ـ چرا غرب از این موضوع هراسان است؟
رویهای که تا امروز اجرا میشد، نشان میداد که صاحبان این گردنهها عملاً از حقوق خود استفاده نکردهاند. این نشان میدهد که هژمونی و سیطره دستگاه استعماری غرب، به رغم وجود نظام حقوقی مناسب، اعمال میشود و این رویه در ذهن اروپاییها و آمریکاییها ایجاد کرده که گویی کشورها حق ندارند غیر از این رویه را اجرا کنند. اما واقعیت این نیست؛ نظام حقوق بینالملل دریاها به کشورها اجازه میدهد در چارچوب آن، از حقوق خاصه خود استفاده کنند.
رسا ـ جمعبندی نهایی شما چیست؟
اتفاقی که ایران روی آن انگشت گذاشته، میتواند الهامبخش باشد و عیبی هم ندارد. شاید بخشی از هراسی که آمریکاییها و غربیها بابت سیاست ایران پیدا کردهاند، همین قدرت الهامبخشی این رویکرد است که فشار را در اروپا و آمریکا فراتر از انسداد تنها تنگه هرمز ایجاد میکند. ما امیدواریم که بتوانیم از این حق مسلم خودمان با پایداری استفاده کنیم و امیدواریم آمریکا و کشورهای غربی سر عقل بیایند و به آن نظام حقوقی بینالمللی تن بدهند که خود آنها در تصویب آن سهیم بودند.
محمود لطیف