روحانیت؛ الگوی عملی همدلی و همگرایی در جامعه/صرفاً تئوریپردازی کافی نیست
اشاره: در روزهایی که همدلی ملی و انسجام اجتماعی بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است، بیانیه تاریخی رهبر معظم انقلاب، حضرت آیتالله سیدمجتبی خامنهای، مبنی بر پاسداشت وحدت و تقویت همبستگی ملی، رسالت خطیری را بر دوش اقشار تأثیرگذار جامعه، بهویژه روحانیت، قرار داده است.
در همین راستا خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، با حجتالاسلام والمسلمین علی اصغر همتیان معاون آموزش حوزه علمیه قم به گفت وگو پرداخته و ابعاد این رسالت و نقش روحانیت در تحقق این اهداف را مورد بررسی قرار داده است.
معاون آموزش حوزه علمیه قم در این مصاحبه بر ضرورت تبیین عمیق معارف دینی، پیشگامی در پویشهای امدادی و نقشآفرینی سازنده در افق روشن ترسیمشده توسط رهبری معظم تأکید کردند که مشروح این گفت وگو به شرح زیر است:
رسا- بیانیه اخیر رهبر معظم انقلاب اسلامی بر وحدت اجتماعی و همدلی ملی تأکید ویژهای دارد. در این میان، روحانیت چه مسئولیت و رسالت خطیری بر عهده دارد؟
روحانیت به عنوان امینان دین، حافظان اخلاق و خیرخواهان جامعه، با بهرهگیری از جایگاه رفیع و تأثیرگذار خود، میتوانند نقش بیبدیلی در تحکیم پیوندهای اجتماعی و تقویت سرمایه اجتماعی ایفا کنند. این امر مستلزم توجه به ابعاد گوناگون زیر است:
تبیین عمیق ابعاد و ضرورت وحدت اجتماعی
وظیفه نخست روحانیت و حوزههای علمیه، تبیین جامع و چند وجهی وحدت اجتماعی است. این تبیین نباید صرفاً به بیان کلیات اکتفا کند، بلکه باید به ریشهها، آسیبها، و مهمتر از همه، ضرورت حیاتی وحدت در دنیای پیچیده امروز بپردازد. روحانیت با تکیه بر معارف غنی اسلامی و سیره اهل بیت(ع) باید نشان دهد که وحدت، نه یک انتخاب، بلکه یک اصل اساسی برای پیشرفت، امنیت و اقتدار ملی است.
تبلیغ وحدتآفرین و گفتمانسازی
مبلغان دینی، با استفاده از ظرفیت بینظیر منابر، مساجد، حسینیهها و شبکههای اجتماعی، باید کانونهای گفتگو را به بستری برای ترویج همدلی، درک متقابل و پرهیز از هرگونه تفرقه و اختلافافکنی تبدیل کنند. تأکید بر مشترکات فراگیر ملی و مذهبی، احترام به تنوع فرهنگی و عقیدتی و برجسته کردن آرمانهای مشترک انقلاب اسلامی، زمینهساز تحکیم برادری دینی و همبستگی ملی خواهد بود. تبدیل گفتمان وحدت به یک مطالبه عمومی و آگاهانه، یکی از کارکردهای کلیدی روحانیت در این حوزه است.
الگوسازی عملی و رفتار وحدتبخش
روحانیت انقلابی و پیشرو با رفتار و منش متحدانه خود در میان اقشار و سلایق گوناگون جامعه، الگویی عملی از همدلی و همگرایی ارائه میدهند. این الگو نشان میدهد که چگونه میتوان اختلافات سلیقهای و دیدگاههای متفاوت را در سایه وحدت هدف و آرمانهای کلان انقلاب مدیریت کرد. حضور میدانی، شنیدن دغدغهها و مشارکت در حل مشکلات مردم، از مصادیق این الگوسازی عملی است.
مقابله با عوامل تفرقهانگیز
روحانیت باید با هوشیاری نسبت به دسیسههای دشمنان و عوامل داخلی که به دنبال ایجاد شکاف و تفرقه در جامعه هستند، به روشنگری پرداخته و همگان را به پرهیز از سخنان و رفتارهای تفرقهانگیز فراخوانده و فضای جامعه را به سمت همافزایی، همکاری و انسجام هرچه بیشتر سوق دهد.
رسا- درباره گسترش فرهنگ همدلی و مشارکت در پویشهای امدادی، بهویژه «ایران همدل» روحانیت چگونه میتواند در این حرکتهای خداپسندانه پیشگام باشد؟
در راستای فرمان رهبری در خصوص یاریرسانی به یکدیگر و تحقق شعار ایران همدل، روحانیت باید پیشگام و جلودار حرکتهای خداپسندانه و مسئولیتپذیرانه در جامعه اسلامی باشد. این امر از چند طریق حاصل می شود:
تبیین معارف غنی اسلامی در حوزه مددرسانی
یکی از رسالتهای مهم روحانیت در برهه کنونی، تبیین عمیق و کاربردی معارف اسلامی در خصوص اهمیت، فضیلت و آثار کمک به دیگران است. منابع دینی در این مورد بسیار غنی بوده و کافی است روحانیت با بهرهگیری از ابزارهای نوین تبلیغی و هنری، این معارف را به شیوههای جذاب و مؤثر به گوش جان مردم برساند.
هدایتگری معنوی و عملی به سوی انفاق و مواسات
با تبیین جایگاه والای انفاق، احسان، ایثار و مواسات در اسلام، مردم به مشارکت پرشور در پویشهایی چون «ایران همدل» و سایر طرحهای حمایتی دعوت میشوند. خود روحانیون نیز به عنوان اولین پاسخدهندگان به ندای یاری، با مشارکت فعال در این حرکتها، الگویی عملی از خدمت بیمنت ارائه میدهند.
ایجاد پل ارتباطی مؤثر و عادلانه
روحانیت وظیفهشناس با حضور میدانی مؤثر، شناسایی دقیق نیازمندان واقعی و درک عمیق از شرایط آنان، میتواند نقش تسهیلگر و پلی مطمئن در ارتباط خیران و مدد رسانان با محرومان و آسیب دیدگان ایفا کند و به تحقق عملی عدالت اجتماعی و کاهش شکاف طبقاتی کمک نماید.
تسکین آلام روحی و تقویت امید
در کنار یاریرسانی مادی، حضور معنوی روحانیت، سخنان دلگرمکننده و امیدبخش آنان، و ترویج فرهنگ صبر و توکل، میتواند به التیام روحی نیازمندان و آسیبدیدگان کمک کرده و سرمایه عظیم امید را در جامعه، بهویژه در میان اقشار آسیبپذیر، تقویت کند.
رسا- نقشآفرینی سازنده روحانیت در افق روشن بیانیه رهبر معظم انقلاب، چگونه باید ایفا شود؟
روحانیت در ترسیم و تحقق افق روشن بیانیه، نقشآفرینیهای متعالی بسیاری می تواند داشته باشد که بخشی از آن موراد را به شرح زیر است:
تبیین دقیق، روشنگری و امیدآفرینی
روحانیت به عنوان مجاهدان عرصه تبیین، با روشنگری دقیق پیرامون منویات امامین انقلاب اسلامی و رهبری معظم انقلاب با تبیین دستاوردهای نظام اسلامی، شبهات دشمنان را خنثی کرده و افقهای روشن امید، پیشرفت و عدالت را به ویژه در مقابل دیدگان نسل جوان میگشایند. تحلیل عمیق و ارائه راهکارهای عملی برای تحقق اهداف بیانیه، از وظایف اصلی است.
تقویت سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی
با اتخاذ رویکردی وحدتبخش، خدمتگزارانه و حضور بیواسطه در میان مردم، روحانیت به افزایش روزافزون اعتماد عمومی به نظام اسلامی و نهاد روحانیت کمک شایانی میرسانند که شفافیت، صداقت و پاسخگویی در این میان نقشی حیاتی دارد.
تبدیل بیانیه به گفتمان زنده و پویا
روحانیت معظم قادر است پیام رهبر معظم و مفاد بیانیه را از یک سند رسمی به یک گفتمان زنده، پویا و جریانساز در متن جامعه، پایگاههای مردمی، و نهادهای فرهنگی و اجتماعی تبدیل کند. این امر نیازمند خلاقیت، نوآوری و استفاده از زبان روزآمد است.
تجلی روحیه خدمت بیمنت و جهادی
عمل به فرمان یاریرسانی، تجلیبخش روحیه خدمتگزاری بیمنت و جهادی در سیره روحانیت است که در مسیر تحقق عدالت اجتماعی، همدلی اسلامی و پیشرفت همهجانبه کشور گام برمیدارند. ایفای نقش «خادم مردم» و «سرباز ولایت»، والاترین رسالت روحانیت در امتداد این بیانیه تاریخی است.
رسا- در پایان، چه نکات تکمیلی و تأکیداتی را برای تحقق این رسالتها ضروری میدانید؟
روحانیت معظم با تمسک به ریسمان الهی وحدت، با تبیین عمیق معارف دینی و با دستگیری از نیازمندان، جلوهای روشن از اسلام ناب محمدی(ص) را به نمایش گذاشته و در مسیر اعتلای ایران عزیز، گامهایی استوار و ماندگار برمیدارند. در این راستا، توجه ویژه به نکات زیر ضروری است:
تأکید بر نقش نسل جوان
در تمام بخشها، توجه ویژه به نقش روحانیت در جذب، هدایت و امیدبخشی به نسل جوان که آیندهساز کشور هستند، ضروری است.
استفاده از زبان روز و ابزارهای نوین
روحانیت باید برای تبیین مفاهیم و جذب مخاطب، از زبان روز، هنر، رسانههای نوین و شیوههای خلاقانه بهره گیرد.
تقویت وحدت حوزه و دانشگاه
اشاره به ضرورت همکاری و همافزایی روحانیت با دانشگاهیان در راستای تحقق اهداف وحدت و همدلی ملی میتواند مفید باشد.
تأکید بر رویکرد عملی و میدانی
صرفاً تئوریپردازی کافی نیست؛ بلکه روحانیت باید در متن جامعه حضور فعال داشته و با عمل خود، الگوی همدلی و خدمت باشد.