همسایگی؛ استراتژی طلایی و دیپلماسی هوشمندانه در منطقه

به گزارش خبرنگار گروه سیره امامین انقلاب خبرگزاری رسا، در بخش پایانی پیام نوروزی خود، رهبر معظم انقلاب اسلامی، حضرت آیت‌الله سید مجتبی حسینی خامنه‌ای (مدظله‌العالی)، از مسائل داخلی فراتر رفته و به افق‌های سیاست خارجی و روابط بین‌الملل پرداختند. ایشان با تأکید بر اهمیت استراتژیک روابط با کشورهای همسایه، سیاست «نگاه به شرق» و همسایگی را به عنوان یکی از اصول ثابت و غیرقابل تغییر نظام جمهوری اسلامی ایران تبیین فرمودند. در این یادداشت، به بررسی ابعاد این دیپلماسی هوشمندانه، تلاش برای ایجاد اتحاد اسلامی و افشای توطئه‌های دشمن برای ایجاد تفرقه میان ایران و همسایگان می‌پردازیم. 

همسایگی؛ اصل محوری در سیاست خارجی 

رهبر معظم انقلاب در بیانیه خود، با اشاره به بیانیه نخستینشان در مورد دیدگاه و سیاست نظام در باب مراوده با کشورهای همسایه، فرمودند که این امر یک موضوع جدی و واقعی است. این تأکید نشان می‌دهد که در دنیای پرآشوب امروز، ایران اسلامی برای تأمین امنیت و پیشرفت خود، هیچ راهی جز تقویت روابط با محیط جغرافیایی خود ندارد. همسایگان، شریکان طبیعی ما در تجارت، امنیت و فرهنگ هستند و نادیده گرفتن این پتانسیل عظیم، خطای استراتژیک بزرگی خواهد بود. 

ایشان با دقت و ظرافت، عناصر مختلفی را که می‌تواند روابط با همسایگان را تحکیم کند، برشمردند. عنصر اول، «همسایگی» است که به خودی خود یک واقعیت جغرافیایی و اجتناب‌ناپذیر است. اما رهبر انقلاب فراتر از جغرافیا رفته و به عناصر معنوی اشاره کردند. در صدر این عناصر، «اشتراک در تدین به دین مبین اسلام» قرار دارد. این مشترکات دینی، پلی است که می‌تواند فاصله‌های سیاسی و قومی را پر کند و ملت‌های مسلمان منطقه را به هم نزدیک سازد. 

مشترکات فرهنگی و راهبردی 

علاوه بر دین، رهبر معظم انقلاب به وجود «مشاهد مشرفه و اماکن مقدسه» در برخی کشورهای همسایه اشاره کردند. این اماکن مقدس، ریشه‌های تاریخی و فرهنگی مشترکی هستند که هزاران سال است ملت‌های منطقه را به هم پیوند داده‌اند. حجاج و زائرانی که سالانه از ایران به سمت کربلا، کاظمین و سایر اماکن مقدس در عراق و دیگر کشورها حرکت می‌کنند، نه تنها یک جریان فرهنگی، بلکه یک جریان اقتصادی و ارتباطی عظیم هستند که می‌تواند پایه‌های اتحاد منطقه‌ای را مستحکم کند. 

عنصر دیگر، «وجود ایرانیانِ زیادی بعنوان ساکن و شاغل» در کشورهای همسایه است. این جمعیت مهاجر، پلی ارتباطی و فرهنگی میان دو ملت هستند که می‌توانند در درک متقابل و کاهش سوءتفاهم‌ها نقش بی‌بدیلی ایفا کنند. همچنین، عناصری چون «قومیت مشترک»، «همزبانی» و «منافع راهبردی مشترک بخصوص در مقابل جبهه استکبار»، از دیگر محورهایی هستند که رهبر انقلاب بر آن‌ها تأکید کردند. این بیان روشن می‌کند که سیاست خارجی ایران، مبتنی بر واقعیت‌های عینی و منافع مشترک است، نه رویاپردازی‌های ایدئولوژیک بیهوده. 

نگاه ویژه به افغانستان و پاکستان 

یکی از بخش‌های مهم و قابل تأمل در این بخش از پیام، توجه خاص رهبر معظم انقلاب به همسایگان شرقی کشور، یعنی افغانستان و پاکستان بود. ایشان فرمودند: «از جمله همسایگان شرقی خود را خیلی بخود نزدیک میدانیم.» این نزدیک‌بینی، تنها یک حس جغرافیایی نیست، بلکه مبتنی بر یک تاریخ مشترک و درد و دل‌های مشترک است. 

رهبر معظم انقلاب با اشاره به محبت ویژه رهبر شهید به پاکستان، خاطره‌ای عاطفی از بغض گلوی ایشان در نماز جمعه به خاطر سیل ویرانگر در آن کشور را بازگو کردند. این خاطره نشان می‌دهد که در مکتب رهبری انقلاب، مرزها نمی‌توانند مانع از همدردی با انسان‌های مسلمان و هم‌کیش شوند. دلسوزی برای مردم پاکستان و افغانستان، یک دیپلماسی احساسی نیست، بلکه ریشه در باورهای عمیق اسلامی و انسانی دارد. 

ایشان در ادامه، یک درخواست جدی و تاریخی از دو کشور برادر افغانستان و پاکستان مطرح کردند: «دو کشور برادرمان یعنی افغانستان و پاکستان باید برای رضای الهی و عدم شَقّ عصای مسلمین هم که شده روابط بهتری با هم برقرار سازند.» این دعوت به آشتی و برادری، در شرایطی است که دشمنان منطقه تلاش دارند با ایجاد اختلافات مرزی و قومیتی، این کشورها را علیه یکدیگر تحریک کنند. رهبر انقلاب با پیشنهاد میانجی‌گری و اقدام لازم، نشان دادند که جمهوری اسلامی ایران، خواهان صلح و امنیت در منطقه است و آماده است برای رفع اختلافات همسایگان گام بردارد. 

افشای حیله «پرچم دروغین»

بخش پایانی و هشداردهنده این قسمت از پیام، مربوط به حملاتی بود که در ترکیه و عمان صورت گرفت. رهبر معظم انقلاب صریحاً اعلام کردند که این حملات به هیچ‌وجه از سوی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی و سائر نیروهای جبهه مقاومت نبوده است. ایشان این حملات را حیله‌ای از سوی دشمن صهیونیستی دانستند که با استفاده از ترفند «پرچم دروغین» تلاش می‌کند تفرقه بین جمهوری اسلامی و همسایگانش را ایجاد کند. 

این افشاگری اهمیت استراتژیک بالایی دارد. دشمن صهیونیستی که در جنگ‌های مستقیم با محور مقاومت ناکام مانده است، اکنون به دنبال جنگ نیابتی و ایجاد سوءتفاهم است. او می‌خواهد با انجام حملاتی علیه کشورهایی که با ایران روابط خوبی دارند (مانند ترکیه و عمان)، انگشت اتهام را به سمت ایران ببرد تا این کشورها را از ایران دور کند. 

رهبر معظم انقلاب با روشن کردن این توطئه، به همسایگان و افکار عمومی جهان هشدار دادند که دشمن صهیونیستی هیچ حد و مرزی را در دسیسه‌چینی رعایت نمی‌کند. این هوشیاری رسانه‌ای و دیپلماتیک، مانع از وقوع فجایع بزرگتر و جلوگیری از انزوای منطقه‌ای ایران می‌شود. ایشان همچنین احتمال دادند که این حیله ممکن است در کشورهای دیگر هم اتفاق بیفتد، که این نشان‌دهنده نگاه عمیق و پیش‌بینانه ایشان نسبت به تهدیدات آینده است. 

دیپلماسی مقاومتی و تعامل سازنده 

در مجموع، این بخش از پیام نوروزی، خط مشی روشنی را برای سیاست خارجی کشور ترسیم می‌کند: «دیپلماسی مقاومتی در کنار تعامل سازنده». ایران اسلامی نه دنبال تنش‌افرینی است و نه از حقوق خود و همسایگانش می‌گذرد. ایشان تأکید کردند که روابط با همسایگان باید بر اساس احترام متقابل و منافع مشترک باشد، اما در برابر توطئه‌های دشمنان مشترک (به‌ویژه رژیم صهیونیستی و استکبار جهانی) نیز باید هوشیار بود. 

این رویکرد، پاسخی به کسانی است که تصور می‌کنند باید یا با غرب مذاکره کرد یا در انزوا ماند. رهبر انقلاب نشان دادند که دنیای وسیعی در شرق و همسایگی وجود دارد که می‌تواند شریک تجاری و سیاسی ایران باشد، بدون اینکه ایران هویت و استقلال خود را فدای خواسته‌های قدرت‌های سلطه‌گر کند. 

درس چهارم از پیام نوروزی رهبر معظم انقلاب، اهمیت «همسایگی» و «وحدت اسلامی» به عنوان دو ستون اصلی سیاست خارجی ایران است. ایشان با دعوت به تقویت روابط با افغانستان و پاکستان و افشای توطئه‌های دشمن برای ایجاد تفرقه، یک نقشه راه روشن برای دیپلماسی ایرانی ارائه دادند. پیام اصلی این بخش این است که امنیت و پیشرفت ایران، در گرو امنیت و پیشرفت همسایگانش است و دشمنان با ایجاد اختلاف در میان مسلمانان، به دنبال اهداف شوم خود هستند. هوشیاری در برابر ترفندهای «پرچم دروغین» و تکیه بر مشترکات دینی، فرهنگی و راهبردی، کلید عبور از بحران‌های منطقه و ساختن آینده‌ای مشترک است.