پنج اصل قرآنی سیره مدیریت بحران رهبر معظم انقلاب

حجت‌الاسلام والمسلمین جعفر بچاری استاد سطوح عالی و خارج حوزه علمیه قم و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم در گفت‌وگو با خبرنگار گروه سیره امامین انقلاب خبرگزاری رسا، با اشاره به جنگ دوازده‌روزه و بحران اخیر اظهار داشت: دآنچه ما به دنبال آن هستیم تطبیق و مستندسازی مدیریت بحران مقام معظم رهبری با آیات قرآن است؛ چراکه ایشان خود از مفسران قرآن بوده و بیاناتشان ریشه در آموزه‌های قرآنی دارد و می‌توان اصول مدیریت ایشان را بر اساس قرآن استخراج کرد.

وی با اشاره به اینکه پنج اصل قرآنی برای مدیریت بحران استخراج شده است، تصریح کرد: ما در قرآن پنج اصل برای مدیریت بحران به دست آوردیم و این اصول را با جنگ دوازده‌روزه و اغتشاشات اخیر تطبیق دادیم و دیدیم که کاملاً قابل انطباق است و نشان می‌دهد که یک مدل بومی و قرآنی برای اداره بحران‌ها در اختیار داریم.

اولویت امنیت ملی و حفظ تمامیت ارضی در منطق قرآن

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در تبیین اصل نخست مدیریت بحران بیان کرد: اصل اول، اولویت امنیت ملی و حفظ تمامیت ارضی است که در آیه ۶۰ سوره انفال با تعبیر «وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَیْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّکُمْ» مطرح شده و صراحت دارد که هر مقدار توان دارید برای مقابله با دشمن به کار بگیرید تا امنیت ملی و تمامیت ارضی حفظ شود و این به معنای استفاده از همه ظرفیت‌های دفاعی و بازدارنده است.

وی با اشاره به مصادیق عینی این اصل در عرصه دفاعی کشور خاطرنشان کرد: وقتی قرآن می‌فرماید هر چه در توان دارید، یعنی برای حفظ امنیت ملی باید از همه ابزارها بهره برد و یکی از مصادیق آن تقویت توان موشکی و افزایش قدرت بازدارندگی است تا دشمن جرأت تعرض نداشته باشد و همان‌گونه که در برخی کشورها تهدید به اقدام متقابل موجب عقب‌نشینی طرف مقابل شد، این همان تحقق «تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ» است.

حجت‌الاسلام والمسلمین بچاری با اشاره به آیه ۱۳۹ سوره آل‌عمران ادامه داد: قرآن می‌فرماید: «وَلَا تَهِنُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ» و ما در جریان جنگ دوازده‌روزه و بحران اخیر هیچ نشانه‌ای از سستی و وهن در مواضع مقام معظم رهبری مشاهده نکردیم و این روحیه قرآنی، عامل حفظ اقتدار و آرامش جامعه شد.

نقش رهبری مقتدر و جلوگیری از تفرقه

وی در تشریح اصل دوم مدیریت بحران با تأکید بر نقش رهبری مقتدر اظهار داشت: یکی از اصول مهم قرآنی، ضرورت وجود رهبر مقتدر برای هدایت بحران و جلوگیری از گسترش آن است و آیه ۱۰ سوره حجرات می‌فرماید: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَیْنَ أَخَوَیْکُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ» که نشان می‌دهد باید میان مؤمنان اصلاح ایجاد کرد و مانع درگیری و شکاف شد.

این استاد حوزه علمیه با استناد به آیه ۴۶ سوره انفال افزود: قرآن کریم می‌فرماید: «وَأَطِیعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِیحُکُمْ وَاصْبِرُوا إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ» و این آیه تصریح دارد که نزاع و اختلاف موجب سستی و از بین رفتن شوکت جامعه می‌شود، لذا اطاعت، وحدت و صبر سه رکن اساسی عبور از بحران است و در این حوادث نیز تصمیم‌گیری واحد و مقتدرانه رهبری مانع از خلأ مدیریتی شد.

حجت‌الاسلام والمسلمین بچاری با اشاره به تجربه تاریخی صبر در سیره معصومان علیهم‌السلام بیان کرد: اگر به تاریخ نگاه کنیم می‌بینیم که با وجود همه فشارها، صبر و استقامت موجب ماندگاری عظمت اسلام شد و حتی تلاش برای محو آثار واقعه عاشورا نیز نتیجه نداد و امروز پس از قرن‌ها میلیون‌ها نفر به زیارت امام حسین علیه‌السلام می‌روند و این نشان می‌دهد صبر همراه با اطاعت الهی، عزت را تثبیت می‌کند.

حکمت عملی و تبیین هوشمندانه در مدیریت بحران

وی در بیان سومین اصل از مدیریت بحران گفت: اصل سوم اثربخشی روشی و حکمت عملی است و آیه ۱۲۵ سوره نحل می‌فرماید: «اُدْعُ إِلَى سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ» و این نشان می‌دهد مدیریت و دعوت باید بر پایه حکمت، اقناع و اخلاق باشد نه بر پایه هیجان و رفتارهای تند.

عضو هیئت علمی دانشگاه قرآن با اشاره به ضرورت تعاون و پرهیز از همکاری در گناه اظهار داشت: قرآن تأکید می‌کند که در مسیر خیر و تقوا باید به یکدیگر کمک کرد و از همکاری بر اثم و عدوان پرهیز نمود و در بحران اخیر نیز صف مردم از آشوب‌طلبان جدا شد و رهبر معظم انقلاب با تبیین دقیق، نهادهای مسئول را هماهنگ و مردم را برای عبور از فتنه به صحنه آوردند.

مشارکت عمومی و تفکیک دشمن اصلی از فریب‌خوردگان

وی اصل چهارم را مشارکت عمومی دانست و بیان کرد: در این بحران‌ها حضور مردم در میدان بسیار تعیین‌کننده است و مردم با حضور خود بسیاری از ناامنی‌ها را خنثی کردند و نشان دادند پای انقلاب و نظام ایستاده‌اند و این سرمایه اجتماعی بزرگ‌ترین پشتوانه مدیریت بحران است.

حجت‌الاسلام والمسلمین جعفر بچاری در تشریح اصل پنجم تصریح کرد: اصل پنجم تفکیک دشمن اصلی از فریب‌خوردگان و تشخیص اولویت‌هاست و آیه یک سوره ممتحنه می‌فرماید «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا عَدُوِّی وَعَدُوَّکُمْ أَوْلِیَاءَ» و همچنین آیه ۵۸ سوره انفال دستور می‌دهد در صورت بیم خیانت، برخورد متقابل و هم‌تراز صورت گیرد و در این حوادث نیز رهبر انقلاب تمرکز را بر دشمنان اصلی از جمله آمریکا و رژیم صهیونیستی قرار دادند و اجازه ندادند افکار عمومی از عاملان پشت‌پرده غافل شود.

مدل بومی قرآنی؛ از صبر راهبردی تا هم‌سوسازی منابع

وی با اشاره به نتایج این تحلیل قرآنی تأکید کرد: نخست آنکه ما یک مدل بومی قرآنی برای مدیریت بحران داریم که ترکیبی از حکمت عملی، مشورت و تصمیم قاطع است؛ دوم آنکه عبور از بحران بدون صبر و برنامه‌ریزی ممکن نیست و تجربه انقلاب اسلامی نشان می‌دهد صبر همراه با تدبیر نتیجه‌بخش است.

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه خاطرنشان کرد: نتیجه سوم این است که گاهی در دل تهدیدها خیراتی نهفته است و همان‌گونه که آیه ۲۱۶ سوره بقره اشاره دارد، ممکن است چیزی را ناخوشایند بدانیم اما خیر در آن باشد و هنر رهبری تبدیل تهدید به فرصت است و در این حوادث نیز بسیاری از ملت‌ها متوجه مظلومیت جمهوری اسلامی شدند.

وی با تأکید بر نقش بصیرت رهبری در پیش‌بینی و آمادگی برای بحران‌ها بیان کرد: مقام معظم رهبری بارها نسبت به طراحی دشمن برای ایجاد بحران هشدار داده بودند و آمادگی‌های لازم از جمله تعیین سلسله‌مراتب فرماندهی موجب شد حتی در صورت شهادت برخی فرماندهان، هیچ خلأیی در مدیریت ایجاد نشود و بلافاصله جایگزین‌ها مسئولیت را بر عهده بگیرند.

حجت‌الاسلام والمسلمین جعفر بچاری در پایان اظهار داشت: هم‌سوسازی همه منابع مادی و معنوی بر اساس فرمان «وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ» موجب شد تهدیدها بی‌اثر شود و کشور پس از جنگ دوازده‌روزه و حوادث اخیر به سرعت به روال عادی بازگردد و این تجربه نشان داد مدل قرآنی مدیریت بحران، کارآمد و قابل اتکاست.