غدیر دعوت به «نظام مدیریت الهی» است/ بازگشت عزت به امت اسلام در سایه ولایت

در آستانه عیدالله الاکبر، عید سعید غدیر خم خبرنگار گروه فرق و ادیان خبرگزاری رسا در چهارمحال و بختیاری در گفتگویی تفصیلی با حجت‌الاسلام‌ والمسلمین ابوالحسن حسنی، پژوهشگر حوزه علمیه موضوع «غدیر» به عنوان محور وحدت امت اسلامی را به بحث گذاشته است. حجت‌الاسلام حسنی معتقد است که ارکان علمی و فرهنگی جامعه باید غدیر را به‌عنوان نسخه برون‌رفت امت اسلامی از چالش‌های معاصر معرفی کنند. بخش اول این گفتگو از نگاه خوانندگان گرامی می‌گذرد.

رسا: مستحضرید که از نگاه مکتب تشیع، واقعه غدیر خم یک مسئله صرفاً تاریخی یا معنوی نیست، بلکه امتداد مسیر نبوت و جریان هدایت الهی است. چگونه می‌توان در عین پایبندی کامل به اعتقاد شیعه درباره امامت و ولایت امام علی بن ابی‌طالب، غدیر را به عنوان محور وحدت امت اسلامی و نه عامل اختلاف میان مذاهب معرفی کرد؟

حجت‌الاسلام حسنی: نکته بسیار دقیقی را مطرح کردید. ببینید، مسئله این است که ما باید میان «تبیین حقیقت» و «تولید تفرقه» تفکیک قائل شویم. باور به امامت امیرالمؤمنین (ع)، رکن رکین هویت شیعه است و این اعتقاد برای ما قابل معامله نیست؛ اما نکته اینجاست که غدیر در ذات خود، دعوت به یک «نظام مدیریت الهی» است.

وقتی ما از غدیر صحبت می‌کنیم، در واقع از مدل حکمرانی و شاخص‌های یک رهبر الهی سخن می‌گوییم؛ شاخص‌هایی مثل عدالت، تقوا، علم و شجاعت که مورد قبول همه مذاهب اسلامی است. راه حل این است که ما غدیر را به جای اینکه صرفاً در تقابل با دیگران تعریف کنیم، بر پایه «محورهای ایجابی» روایت کنیم.

نکته مهم اینکه غدیر از نظر سند و روایت، تنها منحصر به منابع شیعی نیست و در متون و کتب معتبر اهل‌بیت نیز به صورت متواتر نقل شده است. 

همین اشتراک در اصلِ روایت، فرصتی استثنایی است تا غدیر را نه یک نقطه جدایی، بلکه به عنوان نقطه اشتراک در «محبت به اهل‌بیت» و «تأکید بر شایستگی و عدالت در رهبری» معرفی کنیم؛ عناصری که در تمام مذاهب اسلامی مورد احترام و تقدیس است.

یعنی بگوییم غدیر، یعنی تثبیت همان مسیری که پیامبر اکرم برای بقای اسلام ترسیم کرد. وقتی ما غدیر را به مثابه «الگوی موفق رهبری» مطرح کنیم، در واقع داریم از یک ارزش مشترک اسلامی دفاع می‌کنیم. وحدت به این معنا نیست که شیعه از اعتقاد خود دست بردارد، بلکه به این معناست که ما بر سرِ «اصول کلان اسلام» با برادران اهل سنت اشتراک‌نظر داریم. غدیر، ظرفیت تبدیل شدن به یک «گفتمان تمدنی» را دارد، چون عدالت و ولایت‌مداری، نیاز امروز تمام جوامع اسلامی است. بنابراین، پایبندی به غدیر نه تنها مانع وحدت نیست، بلکه می‌تواند مبنایی باشد برای اینکه به دنیا نشان دهیم اسلام برای اداره جامعه، الگوی روشن و بی‌نقصی دارد.

رسا: آیا قائلید که تأکید بر «غدیرِ وحدت‌آفرین» موجب کمرنگ شدن ابعاد اعتقادی و سیاسی مسئله ولایت و امامت می‌شود؟ به نظر شما چگونه می‌توان میان «حفظ صریح مبانی اعتقادی تشیع» و «تقویت وحدت اسلامی» جمع کرد تا هیچ‌یک فدای دیگری نشود؟

حجت‌الاسلام حسنی: اتفاقاً یکی از سوءتفاهم‌های رایج همین‌جاست که گمان می‌شود وحدت به معنای عقب‌نشینی از مواضع اعتقادی است. در حالی که به اعتقاد ما، چنین نیست. من این نکته را در چند بند توضیح می‌دهم.

نخست اینکه تأکید بر غدیرِ وحدت‌آفرین، ابداً به معنای کمرنگ‌سازی ابعاد سیاسی یا اعتقادی مسئله ولایت نیست؛ بلکه به معنای «بازخوانی دقیق» آن است. اتفاقاً ولایت، عین حقیقت است و حقیقتِ ناب، بیشترین ظرفیت را برای جذب دل‌های حق‌طلب دارد. وقتی ما از ولایت به عنوان یک نظام سیاسی عدالت‌محور و فسادستیز یاد می‌کنیم، در واقع داریم از استانداردهای والای نبوی سخن می‌گوییم که هر مسلمانی با هر مذهبی، مجذوب آن می‌شود.

دوم اینکه ما برای جمع میان صراحت در مبانی و تقویت وحدت، یک الگوی عملیاتی داریم: «حوار» یا همان گفتگوی عالمانه. صراحت در بیان عقیده شیعه، منافاتی با احترام به مقدسات دیگران و پرهیز از تفرقه ندارد. امیرالمؤمنین (ع) خود بهترین الگو برای ماست؛ ایشان در عین حالی که حقانیت خود را در جایگاه رهبری جامعه اسلامی با استدلال و حکمت بیان می‌کردند، برای حفظ اصلِ کیان اسلام، مدارای بی‌نظیری با سایر جریان‌ها داشتند.

سوم اینکه نباید فراموش کرد که ولایت، عامل بازگشت عزت به امت اسلام است. حقیقت ولایت، امروز در الگوی جمهوری اسلامی تجلی یافته؛ نظامی که تداوم ولایت معصوم در عصر غیبت است و همین نظام ولایی، ثابت کرده است که تنها راهِ احیای قدرت و عزت جهان اسلام، چنگ زدن به ریسمان ولایت است. وقتی سایر مسلمانان مشاهده می‌کنند که این نگاه ولایی چگونه در برابر استکبار ایستاده و حاضر است برای دفاع از حق، تمام هزینه‌ها را بپردازد، حتی جان خود ولی فقیه، قطعاً مجذوب این روحیه می‌شوند. این حقیقتِ عینی، خود بهترین دعوت به سمت سرچشمه اصلی، یعنی همان ولایت اعلام‌شده در روز غدیر است.

بنابراین، وحدت نه در «انکار باورها»، بلکه در «تمرکز بر مشترکات» و «رعایت آداب گفتگو» نهفته است. اگر ما غدیر را به مثابه پیامِ انسجام امت حول محورِ عدالت و معنویت معرفی کنیم، نه تنها چیزی از بار اعتقادی آن کاسته نمی‌شود، بلکه ابعاد سیاسی آن هم برای مخاطب امروز جهان اسلام، روشن‌تر و جذاب‌تر جلوه می‌کند. به بیان ساده، وقتی بر شاخص‌های حکمرانی علوی تأکید می‌کنیم، داریم از غدیر برای ساختنِ یک جامعه بهتر دفاع می‌کنیم و این، بالاترین شکلِ دفاع از ولایت است.

ادامه دارد...