حکمت در کلام و عمل رهبر شهید انقلاب اسلامی

حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر سید محمد حسین هاشمیان، عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع)، در گفت‌وگویی تفصیلی با خبرنگار گروه سیره امامین انقلاب خبرگزاری رسا، به تحلیل این حکمت اسلامی و تجلی آن در سیره رهبر شهید انقلاب پرداخت.

حجت الاسلام و المسلمین هاشمیان با اشاره به آیات قرآن کریم اظهار داشت: در قرآن کریم، خداوند می‌فرماید: «وَلَقَدْ آتَيْنَا لُقْمَانَ الْحِكْمَةَ» یعنی ما به لقمان حکمت دادیم. همچنین در آیه دیگری می‌فرماید: «وَمَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْرًا كَثِيرًا» که نشان‌دهنده اهمیت والای حکمت در نظام معرفتی اسلام است.

وی افزود: حکمت در فرهنگ اسلامی صرفاً به معنای دانشمندی نیست، بلکه دارای مراتب عملی متعددی است که در سیره رهبران الهی متجلی می‌شود.

مراتب سه‌گانه حکمت عملی

این استاد دانشگاه با اشاره به طبقه‌بندی حکمای اسلامی گفت: بر اساس تحلیل اندیشمندان اسلامی، به ویژه مرحوم علامه طباطبایی، حکمت عملی به سه مرتبه تقسیم می‌شود: مرتبه اول: تهذیب نفس و اخلاق؛ این مرتبه به معنای تربیت نفس است. امیرالمومنین(ع) فرمودند: « مَنْ لَمْ يُصْلِحْ نَفْسَهُ لَمْ يُصْلِحْ غَيْرَهُ » یعنی کسی که ابتدا خودش را اصلاح نکرده، نمی‌تواند مردم را اصلاح کند؛ مرتبه دوم: تدبیر منزل؛ پس از تهذیب نفس، حکیم باید بتواند خانواده و زندگی شخصی خود را به درستی مدیریت کند. متأسفانه بسیاری از افراد در همان پله اول باقی می‌مانند و در مدیریت خانواده ناموفق هستند، مرتبه سوم: تدبیر جامعه؛ این بالاترین مرتبه حکمت عملی است که در آن حکیم توانایی رهبری و مدیریت جامعه را دارد. خواجه نصیرالدین طوسی در اخلاق ناصری تأکید می‌کند کسی به این مقام می‌رسد که دو مرتبه قبل را با موفقیت طی کرده باشد.

تجلی حکمت در سیره رهبر شهید انقلاب

حجت الاسلام و المسلمین هاشمیان با تأکید بر اینکه لقب «حکیم» برای رهبر شهید انقلاب ما یک عنوان صوری نبود، گفت: این حکمت در ابعاد مختلف زندگی ایشان متجلی بود.

شکرگزاری

وی ادامه داد: خداوند بین حکمت و شکرگزاری پیوند برقرار کرده است. مرحوم علامه طباطبایی در تفسیر المیزان می‌نویسد: خداوند عصاره حکمت را در شکر قرار داده، زیرا بنده شاکر به سه معرفت رسیده: اول، منعم یعنی خدا را شناخته؛ دوم، نعمت را شناخته؛ سوم، شکر یعنی به کار بردن نعمت در جای خود.

این استاد حوزه و دانشگاه تصریح کرد: رهبر شهید انقلاب نعمت‌های الهی و فرصت‌ها را به خوبی می‌شناختند. یکی از مهم‌ترین این نعمت‌ها، مردم بودند. هم امام راحل و هم ایشان تأکید داشتند که مردم ایران در تاریخ بشریت سابقه ندارند؛ مردمی فهمیده، باوفا و با بصیرت. ایشان این نعمت را شناختند و در صحنه‌های مختلف از آن بهره بردند.

شجاعت

حجت الاسلام و المسلمین هاشمیان در خصوص دیگر صفات برجسته رهبر شهید انقلاب گفت: شجاعت از دیگر ویژگی‌های ایشان بود. در قرآن آمده است: « وَلَا يَخَافُونَ لَوْمَةَ لَائِمٍ » یعنی در راه خدا از سرزنش هیچ‌کس نمی‌ترسند.

وی افزود: در سیره عملی رهبر شهید انقلاب، تجلی این آیه را مشاهده می‌کنیم. در اقامه دین خدا و در راه ارزش‌های اسلام و انقلاب، از هیچ فشاری نمی‌ترسیدند. در جریان حمله رژیم صهیونیستی در جنگ دوازده روزه، پیام ایشان با سکینه و آرامش خاصی صادر شد و مانند لنگری کشتی امت اسلامی را در طوفان سهمگین به سکون رساند.

این استاد دانشگاه تأکید کرد: این شجاعت از اتکال به خداوند ناشی می‌شود. مادامی که انسان به خداوند وصل باشد، از صفات شیطانی دور می‌ماند.

زهد و بی‌توجهی به دنیا

حجت الاسلام و المسلمین هاشمیان با اشاره به صفت زهد رهبر شهید انقلاب گفت: ایشان به معنای واقعی کلمه زاهد بودند. واقعاً از دنیا گذشته بودند. به مانند سیدالشهدا، کسی که آماده است خون قلبش را در راه خدا بدهد و آماده ملاقات خداست، از مرگ نمی‌ترسد و قدرت‌های بزرگ دنیا را به سخره می‌گیرد.

تقوا و پرهیزگاری

وی در خصوص تقوای مالی رهبر شهید انقلاب اظهار داشت: در مرتبه اول حکمت عملی، یعنی اخلاق و تهذیب نفس، این ویژگی در رهبر شهید انقلاب ما متجلی بود و ایشان تقوای مالی و احتیاطات مالی بسیاری داشتند.

حجت الاسلام و المسلمین هاشمیان افزود: آیت‌الله جوادی آملی نقل می‌کردند: در یک جلسه با علما خدمت حضرت آیت الله سید علی خامنه ای بودیم. موقع ناهار شد. آقازاده‌های ایشان هم آنجا بودند. ناهار آوردند. رهبر شهید انقلاب اشاره کردند که این ناهار برای بیت‌المال است و برای خانواده خودشان ناهار جداگانه‌ای در منزل دارند. این میزان احتیاط در مسائل مالی تعجب‌آور بود.

این استاد دانشگاه ادامه داد: آقای حداد عادل نقل می‌کردند: در زمانی که وضعیت اقتصادی جامعه به هم ریخته بود. در مراسم مهمانی ایشان پرسیده بودند که آیا مردم می‌توانند گوشت بخرند و  بخورند؟ وقتی گفتند پاسخ دادند. نه، ایشان از آن غذا نخوردند و سطح زندگی خودشان را در سطح اقل جامعه قرار دادند.

وی تأکید کرد: رهبر شهید انقلاب نسبت به بیت‌المال و وجوهات بسیار احتیاط می‌کردند. زندگی ایشان به هیچ وجه از بیت‌المال نمی‌گذشت و نه از وجوهات مرجع تقلید. زندگی‌شان با نذورات می‌گذشت. حجت الاسلام و المسلمین رفیعی نقل می‌کردند که زندگی ایشان از همین نذورات تأمین می‌شد.

عبادت و بندگی

حجت الاسلام و المسلمین هاشمیان با اشاره به عمق معنوی رهبر شهید انقلاب گفت: ایشان اگر عبادت و بندگی نداشتند، به این جایگاه نمی‌رسیدند. ایشان هر ماه یا حداکثر دو ماه یک بار به جمکران مشرف می‌شدند. در آنجا ذکر می‌گفتند و اشک می‌ریختند. این حالات عبادی نشان‌دهنده عمق ارتباط معنوی ایشان بود.

صبر و بردباری

وی در خصوص صبر رهبر شهید انقلاب اظهار داشت: آخرین نظرسنجی‌ها نشان دادند که کل ایرانی‌ها از شنیدن خبر شهادت ایشان بسیار غمگین شدند. حتی افرادی که شایعاتی شنیده بودند، وقتی این شهادت مظلومانه را دیدند، نظرشان عوض شد. این خون بی‌جهت نیست و حساب و کتاب دارد.

حجت الاسلام و المسلمین هاشمیان افزود: بسیاری از افراد بودند که مقابل ایشان ایستادند. اما وقتی آنها از دنیا رفتند، رهبر شهید انقلاب پیام‌های بسیار محترمانه و کریمانه‌ای برای آنها فرستادند.

بالاترین مرتبه حکمت

این استاد دانشگاه در بخش دیگری از سخنان خود به مرتبه سوم حکمت عملی اشاره کرد و گفت: رهبر شهید انقلاب در مرتبه سوم حکمت عملی یعنی تدبیر جامعه نیز موفق بود. ایشان توانستند جامعه و امت را متحول کنند و راهبری کنند.

وی افزود: این بیداری که امروز در جهان اسلام به برکت انقلاب اسلامی و خون این رهبر شهید انقلاب ایجاد شده، نشان‌دهنده موفقیت ایشان در این مرتبه است. امروز در سطح بین‌الملل، این امیدواری که مستضعفین عالم پیدا کرده‌اند، ناشی از شجاعت و تدابیر حکیمانه ایشان است.

حجت الاسلام و المسلمین هاشمیان تصریح کرد: دشمنان می‌گویند که ایران چهارمین ابرقدرت جهانی شده است. این موقعیت به برکت تدابیر حکیمانه رهبر شهید انقلاب ما حاصل شده است. با وجود این همه تحریم و دشواری، ایران به اینجا رسیده است. این نشان‌دهنده حکمت عملی در سطح جامعه است.

حجت الاسلام و المسلمین هاشمیان در پایان گفت: بنابراین، لقب «حکیم» که برای رهبر شهید ما به کار برده می‌شد، تعارف نبود. این حکمت معنای دقیقی داشت: حکمت عملی در تهذیب نفس، تدبیر خانواده و فتح امامت و رهبری برای جامعه اسلامی ایران و جهان اسلام.

وی افزود: یاد و نام این رهبر شهید انقلاب و همچنین یاد و نام جد بزرگوارشان حسین بن علی(ع) را گرامی می‌داریم. ایشان نیز مانند جدشان مظلومانه به شهادت رسیدند.

این استاد دانشگاه در پایان تأکید کرد: عظمت وقایع امروز باید زمان بگذرد تا بزرگیش درک شود. اما آنچه مسلم است، این است که رهبر شهید انقلاب واقعاً حکیمی بود که حکمت در تمام ابعاد زندگی‌اش متجلی بود.