نگاه امام شهید به وحدت اسلامی

حجت‌الاسلام محمدحسن زمانی استاد حوزه علمیه و رایزن سابق فرهنگی کشورمان در مصر، در گفت‌گو با خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا، درباره نگاه امام شهید به وحدت و مشخصه های آن ابراز داشت: وحدت امت اسلامی به معنای عام، همبستگی میان پیروان مذاهب اسلامی، اقوام، عشایر، احزاب، نژادها، کشورها و گرایش‌های سیاسی گوناگون است. این وحدت به معنای کنار گذاشتن عقاید مذهبی یا ویژگی‌های قومی نیست، بلکه بر همکاری در اهداف مشترک تأکید دارد. لازمه این اتحاد، پرهیز از تنازع، جنگ، درگیری و نفرت میان مسلمانان است.

وی ادامه داد: پیروان هر مذهب می‌توانند به عقاید خود پایبند بمانند و این وحدت منافاتی با تبادل نظر علمی و دوستانه پیرامون مسائل فقهی، کلامی و فلسفی ندارد، به شرطی که هدف، بهره‌گیری از دانش یکدیگر باشد، نه جدل و تخریب.

حجت‌الاسلام زمانی افزود: این نگاه به وحدت، تازگی ندارد و مختص جمهوری اسلامی ایران نیست. وحدت میان امت اسلامی یک اصل صد در صد قرآنی، نبوی و مورد تأکید ائمه معصومین (ع) و فقهای شیعه است. قرآن کریم در آیاتی همچون “إِنَّ هَـٰذِهِ أُمَّتُکُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَأَنَا رَبُّکُمْ فَاعْبُدُونِ” (انبیاء/۹۲)، امت اسلامی را امت واحده معرفی می‌کند. این بدان معناست که وحدت، جزئی از هویت اصلی امت اسلامی است و ارتباطی به اختلافات شیعه و سنی ندارد.

استاد حوزه علمیه ادامه داد: این آیه حتی به پیروان ادیان آسمانی حقیقی نیز اشاره دارد و بر وحدت انسانی تأکید می‌کند. مفهوم “وَأَنَا رَبُّکُمْ فَاعْبُدُونِ” نشان می‌دهد که چون همه یک پروردگار دارند، باید در میان خودشان نیز وحدت داشته باشند. در این آیه، “عبادت” به معنای اطاعت از خداوند است و تلاش برای تقویت وحدت بین شیعه و سنی، مصداقی از این اطاعت محسوب می‌شود. آیات متعدد دیگری نیز در قرآن کریم بر حرمت تفرقه و لزوم وحدت تأکید دارند. این اصل ریشه‌دار در سنت نبوی، سیره ائمه معصومین (ع) و فتاوای فقهای شیعه نیز به وضوح دیده می‌شود.

رایزن سابق فرهنگی کشورمان در مصر، ضمن تأکید بر تأثیر درک متقابل در مقوله وحدت اظهار داشت: مقام معظمرهبری، به عنوان تربیت‌شده مکتب قرآن، اهل بیت (ع) و امام خمینی (ره)، همواره اعتقاد راسخ به وحدت امت اسلامی داشته‌اند. امام خمینی (ره) تأکید داشتند که ایجاد تفرقه میان شیعه و سنی، عملی غیرشیعی است و هرگونه افراط‌ گرایی از سوی هر دو مذهب که منجر به واگرایی و تنفر شود، با هویت واقعی اسلامی مغایرت دارد. رهبر شهید نیز با تجربه زیسته از دوران تبعید در مناطق اهل سنت، صداقت دینی بسیاری از آنان را از نزدیک لمس کرده و بر اهمیت همراهی صادقانه و درک متقابل تأکید ورزیده‌اند. این نگاه واقع‌بینانه، مبتنی بر شناخت و باور ریشه‌ای به وحدت اسلامی است. بنابراین، اقدام عملی برای تحقق وحدت، نیازمند درک متقابل، پرهیز از افراط‌گرایی، تمرکز بر اشتراکات و ترویج گفتگوی سازنده است.

وی ادامه داد: وحدت میان امت اسلامی، اصلی قرآنی و نبوی است که بزرگان دینی، از جمله امام خمینی (ره) و رهبر معظم انقلاب اسلامی، همواره بر آن تأکید ورزیده‌اند. این رویکرد، صرفاً یک تاکتیک سیاسی یا مصلحت‌اندیشی نیست، بلکه برخاسته از اعتقادی راسخ و مبتنی بر شناخت عمیق از جامعه اسلامی و آموزه‌های دین مبین اسلام است.

حجت‌الاسلام زمانی اهمیت وحدت در نگاه امام شهید را تبیین کرده و خاطر نشان کرد: یکی از نکات قابل توجه در این زمینه، خاطره‌ای از دیدار با مقام معظم رهبری است که ایشان با ابراز علاقه و سلام ویژه به مرحوم مولوی عبدالعزیز ساداتی، عالم برجسته حنفی اهل سنت سراوان، صداقت و عمق باور ایشان را ستودند. این برخورد، نمونه‌ای از ارادتی واقعی و بدون ملاحظات تقیه یا ترس است که نشان‌دهنده اهمیت وحدت و احترام متقابل میان پیروان مذاهب اسلامی از دیدگاه رهبری است.

وی اهل سنت را محب اهل بیت دانسته و افزود: برخی افراد، به اشتباه تصور می‌کنند که اهل سنت، به دلیل پذیرش خلفا، نسبت به ائمه اطهار (ع) محبت ندارند و از این رو، دلیلی برای وحدت با آنان وجود ندارد. این پندار، ناشی از عدم شناخت صحیح از عقاید و باورهای اهل سنت است. تحقیقات و تجربیات میدانی، از جمله سخنرانی‌ها و نشست‌های متعدد با علمای بزرگ اهل سنت در سراسر ایران و جهان، نشان می‌دهد که اکثریت قریب به اتفاق اهل سنت، حتی در سطح عامه مردم، نسبت به ائمه اطهار (ع) محبت و ارادت قلبی دارند. ناصبی بودن، یعنی دشمنی با یکی از ائمه، در میان اهل سنت ایران و جهان بسیار نادر و انگشت‌شمار است. این آمار، نشان می‌دهد که توهم دشمنی اهل سنت با ائمه، باید کنار گذاشته شود و مبنای وحدت، محبت مشترک به اهل بیت (ع) قرار گیرد.

رایزن سابق فرهنگی کشورمان در مصر، ادامه داد: تصور نادرست دیگر، یکسان انگاشتن مواضع همه گروه‌های اهل سنت نسبت به انقلاب اسلامی است. جامعه اهل سنت، مانند جامعه شیعه، دارای طیف‌های گوناگونی است. در حالی که عده‌ای اندک، همچون “ضدانقلاب” در میان شیعیان، با نظام جمهوری اسلامی مخالفند، بخش قابل توجهی از اهل سنت، یا نسبت به انقلاب بی‌تفاوتند و یا همراه و همگام با آن حرکت می‌کنند. این همراهی، در اشکال مختلفی چون شرکت در راهپیمایی‌ها، انتخابات و فعالیت‌های سیاسی-اجتماعی نمود پیدا می‌کند. گروه چهارم، “پرچمداران انقلاب” هستند؛ کسانی که با ایثار جان، مال و آبرو، مدافع سرسخت انقلاب، امام خمینی (ره) و رهبر معظم انقلاب هستند. این جانفشانی‌ها، از جمله شهادت برخی از این عزیزان، گواه صداقت و عمق باور آنان به نظام اسلامی است.

وی افزود: بر این اساس، وحدت باید با همه طیف‌های اهل سنت، به جز گروه ضدانقلاب، مدنظر قرار گیرد. نظام جمهوری اسلامی، در عمل نیز این دیدگاه را پیاده کرده است. فراهم کردن فضا برای حضور نمایندگان اهل سنت در مجلس شورای اسلامی و مجلس خبرگان رهبری، نشان‌دهنده اعتقاد عملی به مشارکت همه‌جانبه آنان در اداره امور کشور و قانون‌گذاری است. این حضور، فرصتی برای ابراز دیدگاه‌ها و مشارکت فعال در تعیین سرنوشت کشور است و گامی مهم در جهت تحقق وحدت و همدلی ملی محسوب می‌شود.

حجت الاسلام زمانی از موضع امام شهید درباره وحدت گفته و ادامه داد: اعتقاد راسخ رهبر معظم انقلاب اسلامی به وحدت میان امت اسلامی، هرگز مانعی برای ترویج و تبیین معارف ناب تشیع و آموزه‌های ائمه اطهار (ع) نبوده است. ایشان و نظام تحت مدیریتشان، با قوت تمام تلاش کرده‌اند تا این معارف را در جامعه ایران و جهان عرضه کنند. این بدان معنا نیست که تشیع بر دیگران تحمیل شود، بلکه یک عرضه دانش و معرفت است که به همه مسلمانان تقدیم می‌گردد. این رویکرد، نشان‌دهنده دیدگاهی جامع در مسئله وحدت است که ضمن حفظ هویت شیعی، بر اشتراکات و همدلی با دیگر مذاهب اسلامی تأکید دارد.

وی افزود: نمونه بارز این وحدت عملی، در جریان انتخاب رهبر معظم انقلاب، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، مشهود بود. در دو نوبت، علمای اهل سنت با صدور هزاران بیانیه، ابتدا حمله آمریکا و اسرائیل به ایران و شهادت رهبر پیشین را محکوم کردند و سپس انتخاب رهبر جدید را تبریک گفته و با ایشان بیعت نمودند. این بیانیه‌ها، نمادی از وحدت واقعی و پیام‌های مثبتی است که باید قدردان آن بود. این همراهی و همدلی، نشان می‌دهد که وحدت شیعه و سنی، امری دست‌یافتنی و زمینه‌ساز همکاری‌های سازنده است.

رایزن سابق فرهنگی کشورمان در مصر خاطرنشان کرد: البته، همانطور که پیشتر اشاره شد، وجود تعداد اندکی “ضدانقلاب” در میان اهل سنت، همانند وجود چنین افرادی در میان شیعیان، نباید موجب خدشه‌دار شدن اصل وحدت گردد. این افراد، اقلیتی هستند که دیدگاه‌هایشان نماینده کل جامعه اهل سنت نیست.

وی در پایان افزود: با توجه به این نمای کلی از وحدت، انتظار می‌رود که تمام شیعیان، اعم از علما، مبلغان، مداحان و مراکز فرهنگی، ضمن تلاش مضاعف در معرفی و عرضه معارف مکتب اهل بیت (ع)، وحدت را نیز در دستور کار خود قرار دهند. پرهیز از سخنانی که باعث تحریک عواطف، ناراحتی اهل سنت، برانگیختن احساسات علیه شیعه، یا وادار کردن شیعیان به واگرایی، تنفر، عدم همکاری و تعامل با اهل سنت می‌شود، امری ضروری است. هدف، ایجاد فضایی سرشار از احترام متقابل، درک عمیق و همکاری سازنده برای پیشبرد اهداف والای اسلامی است.