رویکرد کلان امام شهید به علم و فناوری و تأکید بر جهاد علمی

به گزارش خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا، حضرت آیت‌الله العظمی امام خامنه‌ای، رهبر شهید انقلاب اسلامی، همواره بر جایگاه رفیع علم و فناوری در پیشرفت همه‌جانبه یک کشور تأکید داشتند. ایشان در طول سالیان رهبری حکیمانه خود، بارها و بارها در سخنرانی‌ها، پیام‌ها و دیدارهای مختلف، علم را موتور محرکه تمدن‌سازی، اقتدار ملی و سعادت بشر دانسته‌اند. 

رویکرد کلان امام شهیدمان به حوزه علم و فناوری را می‌توان در چند محور اصلی خلاصه کرد:

1. علم به مثابه زیربنای اقتدار و پیشرفت

رهبر معظم انقلاب بارها بیان داشتند که «علم، اساس اقتدار ملی است.» (دیدار با نخبگان علمی، ۱۳۹۳). ایشان معتقد بودند که در دنیای امروز، قدرت صرفاً در مؤلفه‌های نظامی یا اقتصادی خلاصه نمی‌شود؛ بلکه قدرت علمی و فناوری - به ویژه در عرصه‌های نوظهور- نقش تعیین‌کننده‌ای در تعیین جایگاه یک کشور در نظام بین‌الملل ایفا می‌کند. به همین دلیل، ایشان همواره بر ضرورت «پیشتازی در مرزهای دانش» تأکید کردند (دیدار با اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها، ۱۳۹۴) تا ایران اسلامی بتواند در عرصه جهانی حرفی برای گفتن داشته باشد.

2. جهاد علمی؛ ضرورتی حیاتی

مفهوم «جهاد علمی» یکی از کلیدی‌ترین مفاهیم در ادبیات علمی رهبر شهید بود. ایشان وضعیت علمی کشور را در تراز مطلوب نمی دانستند و همواره جامعه علمی را به «حرکت علمی جهادگونه» (دیدار با دانشجویان و اساتید دانشگاه صنعتی شریف، ۱۳۹۱) دعوت می کردند. این نگاه به علم، آن را از یک فعالیت صرفاً آکادمیک فراتر برده و به فعالیتی انقلابی و استراتژیک تبدیل می‌کند که نیازمند تلاش مستمر، فداکاری و عبور از موانع است.

ایشان در این زمینه می‌فرمودند: «جامعه ما به خاطر موقعیت جغرافیایی، سیاسی و تاریخی‌اش، و همچنین به خاطر دشمنانی که دارد، احتیاج مبرمی به پیشرفت علمی دارد؛ پیشرفتی که صرفاً در حد دانستن نباشد؛ بلکه در حد عمل، در حد تولید ثروت، در حد ایجاد قدرت و اقتدار باشد.» (دیدار با نخبگان علمی، ۱۳۹۳).

3. استقلال علمی و مقابله با وابستگی

یکی از دغدغه‌های اصلی امام شهید انقلاب اسلامی، دستیابی به «استقلال علمی» بود. ایشان بارها نسبت به خطر وابستگی علمی به بیگانگان هشدار داده و تأکید کردند که «دانش و فناوری باید در خدمت اهداف ملت و کشور باشد و نباید در دامن بیگانگان و در جهت منافع آنها مورد استفاده قرار گیرد.» (دیدار با اعضای شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری، ۱۳۹۰). این استقلال به معنای قطع ارتباط با مراکز علمی جهان نیست؛ بلکه به معنای توانایی بومی‌سازی دانش، بومی‌سازی فناوری و تولید علم متناسب با نیازها و هویت اسلامی-ایرانی است.

4. علم نافع، اولویت پژوهش ها

قائد شهید ما همیشه بر لزوم «علم نافع» تأکید داشتند. یعنی پژوهش‌ها و فعالیت‌های علمی باید به گونه ای باشند که در نهایت به حل مشکلات جامعه، بهبود زندگی مردم، پیشرفت اقتصادی و ارتقای سطح رفاه مردم جامعه منجر شود. ایشان در این باره می‌فرمایند: «پژوهش باید در خدمت نیازهای واقعی جامعه باشد؛ چه نیازهای اساسی و زیربنایی، و چه نیازهای پیشرفته و روزآمد. پژوهش نباید صرفاً یک کار فکری انتزاعی باشد.» (دیدار با اساتید دانشگاه‌ها، ۱۳۹۲). این رویکرد، قطعا پژوهش ها را از حالت تئوریک خارج کرده و آنها را به سمت حل مسائل عملی سوق می‌دهد.

5. امید به آینده و باور به توانایی‌های داخلی

با وجود تأکید بر لزوم تلاش و جهاد، رهبر شهید همواره رویکردی امیدوارانه به آینده علم و فناوری در ایران داشتند. ایشان با اتکا به توانمندی‌های علمی و فکری جوانان ایرانی، بر ضرورت «خودباوری» و «تلاش برای رسیدن به قله‌های دانش» تأکید می‌کردند. (دیدار با نخبگان علمی، ۱۳۹۵) این نگاه، ضمن دوری از خودبرتربینی، روحیه‌ای از اعتماد به نفس و توانایی برای غلبه بر چالش‌ها در جامعه علمی ایجاد می‌کند.

در مجموع، رویکرد کلان رهبر شهید انقلاب به علم و فناوری، رویکردی جامع، استراتژیک و مبتنی بر نیازهای بومی و اهداف بلندمدت انقلاب اسلامی است که علم را نه تنها ابزاری برای پیشرفت؛ بلکه عرصه‌ای برای جهاد و اثبات هویت و اقتدار ملی می‌دانستند.

 سعید چراغی